نسبیگراییِ معرفتیِ متعادل: چیستی و چرایی
نویسندگان
1 دانشیار، دانشکده الهیات، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران.
2 استاد، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران.
doi
10.22096/ek.2025.2045433.1575چکیده
تبیین چیستیِ نسبیگراییِ متعادل و تفاوت آن با سایر انواع نسبیگرایی معرفتی، و ارائۀ استدلالهایی برای دفاع از نسبیگراییِ معرفتیِ متعادل، دغدغۀ اصلیِ مقالۀ پیشِ روست. برای این کار، نخست به پیشینۀ پژوهش پرداخته، ابعادِ بدیع و تازه بودنِ مباحتِ این مقاله را تبین کردهایم؛ آنگاه انواع نسبیگراییِ معرفتی را به اجمال مورد بحت قرار داده ایم. بعد از تبیینِ انواع نسبیگرایی، نشان دادهایم که نسبیگراییِ معرفتیِ متعادل، نه در برابرِ عینیگرایی، یا ذهنیگرایی، یا واقعگرایی، و یا جز آن، بلکه در برابرِ «مطلقگرایی» قرار میگیرد؛ از سوی دیگر، پس از ذکر عناصرِ تعادلبخش، آن را با توجه به نقاط اشتراک و افتراقی که با نسبیگرایی افراطی و مطلقگرایی دارد، سنجیدهایم. با بررسیِ این دیدگاهها، روشن کردهایم که نسبیگراییِ متعادل در عناصر مهمی نظیر تز «اعتبار برابر» یا «برابریِ پارامتری» از نسبیگراییِ افراطی و در عناصری نظیر «اعتبارِ مطلق و انحصاریِ یک پارامتر و نادرست بودن سایر پارامترها» از مطلقگرایی جدا میشود. از سوی دیگر، با ارائۀ استدلالهایی، نشان داده ایم که نه نسبیگرایی افراطی قابل دفاع است و نه مطلقگرایی، بلکه باید در میان این دو سرِ طیف با پیمودن راهی میانه، از نسبیگراییِ متعادل دفاع کرد.
