فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: این پژوهش به بررسی تطبیقی ویژگی­‌های مصاحف قرآنی مکتب هرات در دوره­‌های تیموری و صفوی پرداخته است. روش پژوهش: این پژوهش از نظر هدف توسعه­ای و به روش توصیفی و تحلیلی با نمونه‌­گیری هدفمند از میان 21000 مصحف گنجینه قرآنی کتابخانه آستان قدس رضوی که جامعه ­آماری این پژوهش است، انجام گرفته است. با توجه به عدم دسترسی به اصل منابع، ابزار گردآوری اطلاعات، فهرست‌­های کتابخانه و چک‌­لیست اطلاعات به دست آمده از جامع هدف است که بر اساس تجزیه و تحلیل اطلاعات نسخه‌شناسی مصاحف مرجع و نفیس این دوره انجام گرفته است.یافته‌­های پژوهش: بر اساس ویژگی ترقیمه کاتب و اطلاعات نسخه­‌شناسی فهرست کتابخانه از دوره تیموری جزوه قرآنی 416 و مصحف شماره 153 و از دوره صفوی مصاحف شماره: 281، 206 و 210 از مکتب هرات به عنوان مصاحف مرجع و نفیس شناسایی شد تا اطلاعات نسخه­‌شناسی آن‌ها به صورت تطبیقی مورد تحلیل قرار گیرد. در نهایت مشخص شد که از میان تمام ویژگی‌­ها و ارکان علم نسخه­‌شناسی، چهار ویژگی تزئینات لوح فاتحه‌الکتاب، خط سرسوره­‌ها، تزئینات همراه متن قرآن و ترکیب‌بندی نقوش از مهمترین ویژگی­‌هایی است که می‌­تواند در بررسی تطبیقی مصاحف قرآنی این مکتب هنری در دوره‌­های مورد پژوهش به کار گرفته شوند.نتیجه‌­گیری: با مطالعه یافته­‌های پژوهش مشخص شد که می­‌توان بر اساس ارکان نسخه­‌شناسی به شناسایی مصاحف مکتب هرات پرداخت. نتایج این پژوهش مشخص کرد که 1) طرح لوح فاتحه‌الکتاب، در دوره تیموری لوح فضای بیشتری برای کتابت متن قرآن دارد و دارای یک حاشیه پهن لاجوردی بوده و سر سوره به خط کوفی تزئینی کتابت شده است. این لوح در دوره صفوی با دو ستون در دو طرف متن فضای کمتری برای کتابت وجود داشته، حاشیه لوح دو قسمتی پهن با زمینه لاجوردی و باریک با زمینه سیاه رنگ است و یک نیم‌­ترنج بر روی حاشیه ترسیم شده و سر سوره به خط رفاع است 2) تزئینات همراه متن قرآن، نشان خمس و عشر در دوره تیموری به ترتیب به شکل بادامی و دایره است، در­ حالی­ که در دوره صفوی به شکل دایره است. 3) ترکیب­بندی نقوش، در دوره تیموری، تسلط با نقوش اسلیمی و بند رومی است اما در دوره صفوی، بندهای ختایی الوان محور نقوش ترسیم شده است.