واکاوی تجارب زیسته معلمان دارای آسیب جسمانی-حرکتی در فرایند تدریس در مدارس ابتدایی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد رشته مشاوره توانبخشی، دانشگاه آزاد اسلامی علوم و تحقیقات، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه روانشناسی و علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه خاتم، تهران، ایران

doi
10.48310/reek.2025.19134.1581
چکیده

پیشینه و اهداف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی فرصت‌ها و چالش‌های حرفه‌ای معلمان دارای آسیب جسمانی-حرکتی در فرآیند تدریس در مدارس ابتدایی انجام شدروش‌ها‌: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پژوهش پدیدارشناسی انجام گرفت. جامعه پژوهش، معلمان دارای آسیب جسمانی-حرکتی شاغل در مدارس ابتدایی استان آذربایجان غربی بودند که از میان آنان، 15 معلم از شهرستان‌های پیرانشهر، اشنویه، نقده و مهاباد به‌صورت هدفمند انتخاب شدند و نمونه‌گیری تا رسیدن به اشباع نظری و تثبیت مضامین ادامه یافت. گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته صورت گرفت. برای سنجش دقت و صحت یافته‌ها، از چهار معیار لینکلن و گوبا شامل اعتبار درونی، قابلیت اعتماد، تأیید و انتقال‌پذیری استفاده شد. بازبینی مشارکت‌کنندگان و هم‌سنجی داده‌ها با همتایان به تقویت اعتبار درونی کمک کرد. همچنین با ثبت مراحل تحقیق و استفاده از نقل‌قول‌های مستقیم، قابلیت تأیید و انتقال‌پذیری نتایج افزایش یافت. به منظور سنجش پایایی داده‌ها، دو مصاحبه با فاصله دو هفته‌ای بازآزمون شد و انسجام پاسخ‌ها تأیید گردید. یافته‌ها: تحلیل داده‌ها با استفاده از رویکرد کلایزی نشان داد که این معلمان با پنج چالش اساسی شامل «موانع فیزیکی محیط کار»، «نگرش منفی مدیران و والدین»، «فشار برای اثبات توانمندی»، «کمبود منابع آموزشی» و «کلیشه‌های اجتماعی» مواجه هستند. با این حال، تجربه زیسته آنان بیانگر وجود پنج فرصت مهم در حرفه معلمی بود: «فرصت‌های ارتباطی و روانی»، «ارتقای نگرش و انگیزه در محیط کاری» و «رشد حرفه‌ای»، «تقویت فرهنگ پذیرش و عدالت آموزشی» و «بهره‌گیری از فناوری و راهبردهای نوین تدریس». نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد نظام آموزشی کشور نیازمند بازنگری در سیاست‌های زیرساخت‌های فیزیکی، آموزش مدیران و کارکنان و حمایت‌های حرفه‌ای از معلمان دارای آسیب جسمانی-حرکتی است. بر اساس تجارب زیسته مشارکت‌کنندگان، اتخاذ رویکردهایی برای کاهش فشارهای روانی، مقابله با کلیشه‌های اجتماعی و تقویت فرصت‌های حرفه‌ای می‌تواند گامی مؤثر در تحقق عدالت آموزشی باشد.