فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بیان مسئله و هدف پژوهش: قانون مؤثر مجاورت پرگنانز به مثابه­ یک اصل در نظام ارتباطی بین عناصر بصری و ادراک دیداری مخاطب ارتباط دو سویه ایجاد می­کند که موجب تسهیل فرایند ادراک می‌­گردد. اصول پرگنانز هسته­ مرکزی نظریه ادراک دیداری گشتالت را تشکیل می‌­دهند که برخی از آن‌­ها اولین بار در سال 1910م، توسط ماکس ورتهایمر، روان‌­شناس چک‌­تبار، مطرح شدند. اصل مجاورت از جمله اصول و قوانین ادراک دیداری گشتالت عامل مؤثری در کیفیت نسخه‌­­آرایی است که سبب همبستگی، تداوم، تعادل، ریتم، تناسب، وحدت و انسجام عناصر بصری می­‌شود. یکی از نسخه‌­هایی که قابل تـأمل در حوزه­ گشتالت­‌شناسی است، سرلوح مذهب قرآنی عصر قاجار از کتابخانه مرکزی تبریز است. در این پژوهش ضمن معرفی قانون مجاورت پرگنانز و سرلوح مذهب قرآنی مذکور به مطالعه عوامل مؤثر در شکل­‌گیری یک اثر متعادل و منسجم بر اساس این اصل پرداخته می­‌شود.روش/رویکرد پژوهشی: چگونگی نقش و حضور قانون مجاورت در اثر مورد نظر و عملکرد آن در فرایند ادراک دیداری عناصر سرلوح مذکور و همچنین چگونگی ارتباط آن با سایر اصول مطرح در این فرایند از پرسش‌های اساسی این تحقیق است. این پژوهش که داده‌­های آن از طریق منابع کتابخانه‌­ای گردآوری شده‌­اند، به شیوه­ توصیفی-تحلیلی انجام شده ­است.یافته­‌ها: میزان حضور این قانون و تأثیر آن در روند فرایند ادراک دیداری در سرلوح مزبور 96 درصد است که شامل چهار نوع قابل تشخیص با فراوانی 30  درصد از نوع نزدیکی لبه­‌ها، 24 درصد از نوع تماس، 28 درصد از نوع هم‌پوشانی، 15 درصد از نوع تلفیق. این چهار اصل در موقعیت­‌های متعدد سرلوح از جمله بخش شرفه‌­ها، جدول‌­کشی، تزئینات، آیات قرآن، کتیبه‌­ها و قاب­‌بندی­ها به خوبی ساماندهی شده­‌اند.نتایج تحقیق: برآیند این تفحص نشان داد: با وجود تراکم بالای تزئینات در اثر مورد نظر، این پژوهش و سامان­دهی آن­‌ها بر اساس یکی از دو حالت طراز و برجسته شدن در نقوش، اصل مجاورت موجب می‌شود فرایند ادراک دیداری با سهولت اتفاق افتاده و آزردگی و خستگی بر مخاطب عارض نشود. این مطلب مؤید تعبیر ورتهایمر از قانون پرگنانز مبنی بر خوب بودن سازمان­روانی در نتیجه سادگی و شفافی ادراک است که با اصول گشتالت مطرح در این پژوهش و در ذیل آن مجموعه اصل مجاورت و انواع آن است. پرگنانز قوی تحت شرایط حاکم در سرلوح مذکور وجود دارد. نزدیکی عناصر بصری در تماس با یکدیگر و تلفیق انواع نقوش بصری و رنگ­‌ها در جوار یکدیگر بیشترین همپوشانی منسجم را در ساختار اثر مذکور به وجود آورده­‌اند که باعث ایجاد ارتباط بصری آرام و صریح در خلال فرایند ادراک است.