فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

راهبردهای دفاعی مدرن تحت تأثیر پیچیدگیِ عوامل ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی شکل می‌گیرند که درک و توجه به آن‌ها برای تضمین امنیت ملی ضروری است. در سال‌های اخیر تحقیقات گسترده‌ای در خصوص ارائه راهبرد دفاعی انجام شده است که در آن‌ها شناسایی عوامل ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی مؤثر در راهبرد دفاعی شاکله اصلی کار تحقیقاتی بوده است؛ درصورتی­که تمامی آن‌ها از یک مدل ثابت که در سال 1386 توسط دکتر حافظ نیا، دکتر افشردی و دکتر رشید ارائه شده است، الگو گرفته‌اند؛ حال اینکه با گذشت زمان و عوض شدن ماهیت جنگ‌ها و پویایی عوامل ژئوپلیتیکی، شناسایی این عوامل ضروری است. از طرفی تاکنون در خصوص ژئواستراتژی نیز تعریف واحدی وجود نداشته و در معرفی عوامل ژئواستراتژیکی نیز اقدامی صورت نگرفته است. این تحقیق با هدف شناسایی و توسعه عوامل ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی مؤثر بر راهبرد دفاعی انجام گردید. روش تحقیق توصیفی- توسعه‌ای و روش اجرای آن کیفی با استفاده از داده‌های کتابخانه‌ای و مصاحبه با خبرگان است. برابر نتایج به‌دست آمده، 8 عامل ژئوپلیتیکی شامل: عامل نظامی (39 شاخص)، عامل اقتصادی (31 شاخص)، عامل سیاسی (23 شاخص)، عامل جغرافیایی (22 شاخص)، عامل امنیتی (9 شاخص)، فرهنگی (9 شاخص)، عامل اجتماعی (8 شاخص) و عامل علم و فناوری (4 شاخص) شناسایی و مورد تأیید قرار گرفت. ضمن اینکه برابر اجماع نظر نخبگان، اگر عوامل ژئوپلیتیکی در وسعت جهانی نقش ایفا نماید می‌توانند به عامل ژئواستراتژیکی تبدیل شوند.