فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

محوطۀ تاریخی ربع‌رشیدی تبریز یا رشیدیۀ تبریز در سال 700ه‍.ق. ساخته شده و تا سدۀ 10ه‍.ق. به‌صورت‌های مختلف مسکونی و نظامی مورد بهره‌برداری بوده است. یکی از ساختارهای معماری ربع‌رشیدی برج بزرگ آن است که در جبهۀ جنوبی قرار دارد. بنابر مطالعات اولیۀ این سازه در سدۀ 10ه‍.ق. ساخته شده است. ساختار مهندسی برج بزرگ ربع‌رشیدی تاکنون مورد مطالعات باستان‌شناختی از منظر باستان‌شناسی فنّاوری قرار نگرفته است. خاصه این‌که این برج بزرگ برخلاف معماری رایج سده‌های 8 تا 10ه‍.ق. ایران بالأخص تبریز با مصالح سنگی و در بخش بالایی با ملات گلی ساخته شده است. طبیعی است که شناخت فنّاوری و تکنولوژی ساختمانی به‌کار رفته در این برج که مغایر با نمونه‌های مشابه سده‌های 7 الی 10ه‍.ق. است، نیازمند اتخاذ مطالعات باستان‌شناسی فنّاوری و ساختارشناسی است. این مطالعه، جهت بررسی مجدد آن‌دسته از نمونه‌های مطالعاتی است که فرآیند آن‌ها به روش تجربی قابلیت تکرار داشته باشد؛ بنابراین فنّاوری ملات به‌کار رفته در این برج که در برابر زلزله‌های سهمگین عهد صفوی و اوایل قاجار تبریز که کاملاً دوام آورده است، نیازمند بازشناسی دوباره با روش‌های علمی اعم‌از مطالعات میدانی و آزمایشگاهی و تحلیلی و تجربی است؛ هم‌چنین پژوهش حاضر، بخشی از یک پژوهش همه‌جانبه درخصوص شناخت ملات در بخش‌های مختلف مجموعۀ ربع‌رشیدی است. در این پژوهش، از پنج نقطۀ مختلف برج، پنج نمونۀ ملات تهیه و مطالعات XRD, XRF, SEM, FTIR، پتروگرافی و میکروسکوپ دیجیتال انجام شد. در نتیجۀ مطالعات مشخص شد در همۀ قسمت‌های برج، از پی گرفته تا بخش‌های بالایی که با سنگ ساخته شده، از ملات آهکی استفاده شده است. در ملات آهکی مقداری ماسه نیز به‌کار رفته و مقدار کمی خاک هم وجود دارد. برخلاف تصور اولیه، هیچ گچی در ترکیب ملات شناسایی نشد.