فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دست‌کندها، به‌عنوان سازه‌هایی که بدون استفاده از مصالح معمول و تنها با حفر کردن زمین یا صخره و کوه ساخته می‌شوند، به‌لحاظ مسائلی از قبیل سازگاری با اقلیم و محیط و استفادۀ بهینه از انرژی، حائز اهمیت هستند. استان اصفهان، به‌عنوان یک استان پهناور، با مساحتی حدود 106786 کیلومتر مربع و با دارا بودن اقلیم‌های مختلف، موارد متعددی از نمونه‌های معماری دست‌کند را در خود جای داده‌ است. پژوهش حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و هدف آن، مطالعۀ پراکندگی 19 مورد از دست‌کندهای استان اصفهان و کشف الگوها و هم‌بستگی‌ احتمالی میان محل قرارگیری آن‌ها و عوامل مختلف محیط طبیعی و فرهنگی بوده  است. این پژوهش در پی پاسخ‌گویی به این پرسش‌ها است: 1) الگوی پراکندگی دست‌کندهای استان اصفهان، نسبت به ارتفاع از سطح دریا، فاصله از منابع آب شامل: رودخانه‌های فصلی و دائمی و قنات‌ها، شیب، فاصله از راه‌ها، موقعیت نسبت به روستاها و شهرها و اقلیم و دمای هوا، چگونه است؟ 2) در صورت هم‌بستگی این دست‌کندها با عوامل مذکور، علت این هم‌بستگی چیست؟ و 3) آیا می‌توان با استفاده از نتایج این پژوهش، کاربری این دست‌کندها را مشخص کرد؟ روش کار شامل: جمع‌آوری اطلاعات از طریق مقالات و گزارش‌های مربوط به بررسی‌ها و کاوش‌های باستان‌شناسی، جمع‌آوری اطلاعات مکانی و جغرافیایی دست‌کندهای موردمطالعه، ازجمله مختصات جغرافیایی، به روش میدانی و درنهایت تجزیه و تحلیل اطلاعات به‌دست‌آمده و طبقه‌بندی آن‌ها به‌وسیلۀ‌ی نرم‌افزار ArcGIS بوده است. به‌منظور دستیابی به نتایج دقیق‌تر، دست‌کندها براساس کارکرد، به دو دستۀ دست‌کندهای مسکونی و دست‌کندهای دفاعی و آئینی، تقسیم شدند. براساس نتایج، مشخص شد آن‌دسته از دست‌کندهایی که کاربری مسکونی و یا به‌طورکلی کاربری استفادۀ روزمره داشتند، بیشتر با عوامل محیطی و جغرافیایی هم‌بستگی دارند. ازطرفی دستۀ دوم دست‌کندها که با هدف پنهان شدن ایجاد شده‌اند، بیشتر با عوامل فرهنگی و انسانی در ارتباط‌ هستند. می‌توان گفت در الگوی پراکندگی دست‌کندهای مسکونی، عوامل محیطی و در الگوی پراکندگی دست‌کندهای دفاعی و آئینی، عوامل فرهنگی اولویت دارند.