تحلیل معنایی و ساختاری سنگهای مزاری مزارستان دوران اسلامی «شهسوار» ایذه
نویسندگان
1 دانشیار گروه گرافیک، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه گرافیک، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
doi
10.22084/nb.2023.24317.2336چکیده
بخشی از نشانهها و عناصر فرهنگی ایران بر پهنۀ عناصر دیرپا و ماندگاری چون انواع سنگنگارهها محفوظ مانده است. عناصری که در برابر طبیعت خشن و نیز حوادث روزگار بیشترین تابآوری را داشته و نشان از دیرینگی فرهنگ این مرز و بوم دارند. هماکنون نیز برخی از این آثار بر پهنههای مختلفی چون غارها، حاشیۀ رودخانه و کوهها استوار ماندهاند. سنگمزارها یکی از انواع سنگنگارههاست که در پهنۀ سرزمین ایران نمونههای ارزشمندی از آنها وجود دارد. این عناصر، علاوهبر تعیین هویتِ درگذشتگان، بعضاً، دربرگیرندۀ عناصر چندگانۀ نمادین مرتبطبا صفات، خصال، شغل، جنسیت، پایگاه اجتماعی، علایق یا مکنونات قلبی بازماندگان نسبتبه آنهاست. مزارستان «شهسوار» ایذه نیز که قدیمیترین مزار تاریخدار آن قدمتی بالغبر 400 سال دارد، چنین ویژگیهایی داشته و عناصر تصویری نمادین منقوش سنگمزارهای آن بازنمای ویژگیهای اقلیمی و ایلی هستند. چیستی این سنگمزارها و چگونگی و چرایی معناهای نمادین آنها، پرسشهایی است که در این پژوهش به آنها پاسخ داده میشود. هدف پژوهش حاضر، در وهلۀ نخست، شناخت بهتر عناصر نمادین و تزئینیِ شهرستان ایذه و منطقۀ خوزستان و سپس تکمیل اطلاعات سنگنگارههای ایران است. این پژوهش کیفی است و اطلاعات آن بهشیوۀ میدانی و با بهرهگیری از منابع کتابخانهای و اطلاعاتی بهدست آمده و نتیجۀ آن در بافت و بستر تاریخی موضوع با تحلیل محتوای نشانهشناسانه ارائه شده است. براساس یافتههای این پژوهش، مکنونات مردم این منطقه بر سنگهای مزاریِ سهگانۀ شیرسنگی، سنگمزارهای ایستاده و خوابیده بازنمایی شده و تصاویر نشانهای در قالب نشانههای عمدتاً قراردادی، نمایهای و پس از آن شمایلی و دوگانۀ جنسیتی مردانه و زنانه خودنمایی کرده است. در این مزارستان، فضایلی چون: شجاعت، شکار، آراستگی، دینداری، مردمداری و مهمانپذیری برای مردان و بافندگی، نخریسی و توانایی رفع نیاز روزمرۀ زندگی و همانند آن در زنان ستایش میشده و برخی از این صفات و فضایل، در بافت ایلی، بهاقتضای شرایط روز، امروزه نیز تداوم دارند.
