عوامل تعیینکننده همکاری علمی بینالمللی: مروری نظاممند بر شواهد تجربی
نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
3 دانشجوی دکتری جامعهشناسی اقتصادی و توسعه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
doi
10.30481/lis.2023.383734.2048چکیده
هدف: این مطالعه به دنبال شناسایی پرکاربردترین شاخصهایی که تاکنون برای سنجش عوامل مؤثر بر همکاری علمی بین کشورها مطرحشده و تعیین مهمترین شاخصها از حیث تأثیرگذاری بر همکاری علمی بینالمللی است.روش پژوهش: به دلیل انباشت پژوهشهای تجربی در زمینه عوامل تعیینکننده همکاری علمی بینالمللی که مشتمل بر انبوهی از متغیرهای پیشبین و گاه توأم با نتایج متناقض هستند از روش مرور نظاممند مبتنی بر شواهد تجربی استفاده شد. مطابق با پروتکل پریزما، 20 مطالعه جهت مرور یافتهها انتخاب شد. برای دستیابی به هدف اول، فراوانی کاربرد شاخصها در مطالعات گوناگون بررسی شد و برای دستیابی به هدف دوم، شاخصها دارای اثر غالب بر مبنای تکنیک شمارش آراء شناسایی شدند. یافتهها: مرور شواهد تجربی حاکی از آن است که فاصله جغرافیایی (در بعد فیزیکی)، عضویت در سازمانهای بین دولتی (در بعد سیاسی)، اندازه اقتصادی، توسعه اقتصادی و حجم روابط تجاری (در بعد اقتصادی)، مشابهت اجتماعی (در بعد اجتماعی)، زبان رسمی مشترک و روابط استعماری (در بعد فرهنگی)، تعداد مقالات، فاصله تخصصی و تبادل دانشجوی بینالملل (در بعد علمی و فناورانه) مهمترین تعیینکنندههای همکاری علمی بینالمللی محسوب میشوند. شاخصهای فوق (به استثنای حجم روابط تجاری، روابط استعماری، فاصله تخصصی و تبادل دانشجوی بینالملل) پرکاربردترین شاخصها در ابعاد مذکور نیز هستند.نتیجهگیری: بنابر مطالعات مرور شده، عوامل شناسایی شده تأثیر انکارناپذیری بر همکاری علمی کشورها دارند. در نتیجه، نباید در طراحی سیستمهای پژوهشی ملّی مورد غفلت قرار گیرند. علاوه بر این، پژوهش حاضر با برشمردن خلاءهای پژوهشی موجود در این زمینه اظهار میدارد که دستیابی به درک جامعتری از این عوامل، مستلزم مطالعات میانرشتهای توسط محققان حوزههای علم اطلاعات و دانششناسی، جامعهشناسی و علوم سیاسی است.
