مدل‌سازی تأثیر فرهنگ بر ایفای نقش کتابخانه‌های عمومی به مثابه مراکز اجتماعی: یک مطالعه‌ داده‌بنیاد

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری، علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

2 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

3 استاد، گروه روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

4 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

5 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

doi
10.30481/lis.2023.353732.1984
چکیده

روش‌شناسی: این پژوهش به ‌لحاظ هدف، کاربردی؛ به ‌لحاظ نحوه گردآوری داده‌ها، پیمایشی؛ و به‌ لحاظ ماهیت داده‌ها نیز یک تحقیق آمیخته از نوع اکتشافی است که با رویکرد نظام‌مند نظریه‌پردازی داده‌بنیاد انجام شد. در بخش کیفی، ابتدا با انجام 33 مصاحبه و 2 گروه کانونی، عوامل مؤثر شناسایی شدند. تأیید روایی این عوامل با استفاده از شاخص نسبت روایی محتوایی (CVR) و پایایی آن‌ها از طریق آزمون ضریب کاپای فلیس به تأیید رسید. در بخش کمی، پایایی ابزار با استفاده از پرسشنامه‌ای متشکل از 16 گویه و با ضریب آلفای کرونباخ به میزان 91/0 تأیید شد. در نهایت، عوامل با روش آنتروپی شانون رتبه‌بندی شدند.یافته‌ها: سه سازه فرهنگی شامل گفتمان محلی، عرصه‌ مفاهمه و اشاعه‌ فرهنگی، در ایفای نقش کتابخانه‌های عمومی به مثابه مراکز اجتماعی اثرگذارند. در این بین، عرصه مفاهمه مهمترین عامل محسوب می‌شود و اشاعه فرهنگی نیز کمترین تأثیر را در این زمینه دارد. تمامی عوامل دارای روایی محتوایی بیشتر از 33/0 و ضریب کاپای بالاتر از 7/0 بودند، پس همه آن‌ها از روایی و پایایی لازم برخوردار هستند. در نهایت، مدل مفهومی پژوهش نیز در شش بخش طراحی و ترسیم شد.نتیجه‌گیری: نظریه حوزه عمومی یورگن هابرماس از جمله نظریات جامعه‌شناسی است که با توجه به موازین موجود در آن، به اهداف و رسالت کتابخانه‌های عمومی نزدیک است. کتابخانه‌های عمومی برای ایفای نقش خود به مثابه مرکزی اجتماعی، لازم است تا گفتمان بومی جامعه را ترویج دهند، عرصه‌ای امن برای بحث و مفاهمه‌ آزادانه‌ اقشار مختلف اجتماع باشند و از رخدادهای فرهنگی بومی مطلع باشند. همچنین به عنوان مرکزی گفتگو محور از سوی جامعه شناخته شود و به اشاعه فرهنگی در جوامع محلی بپردازند.