فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خوراسگان اصفهان، در دوران صفوی و زند، قریه و در دورۀ قاجار، قریه و قصبه و در دورۀ پهلوی، قصبه و شهر بود. از سال 1343ه‍.ش. با پیوستن چندین روستا، «شهر خوراسگان» تشکیل شد و تا سال 1392ه‍.ش.، باهمین عنوان شناخته می‌شد. از این تاریخ با الحاق به شهر اصفهان، تحت عنوان «منطقۀ 15» یا «منطقۀ خوراسگان» نامیده می‌شود. در پژوهش حاضر، ضمن معرفی خوراسگان و فهم حدود و ثغور آن در دوره‌های مختلف، ساختار یکی از محله‌های فراموش‌شدۀ آن به‌نام «میان» یا «وُسطی» مطالعه و محدودۀ تقریبی آن مشخص شد. به‌علاوه، طبق بررسی‌های روشمند میدانی و مطالعۀ اسناد متنوع در ادوار مختلف، مشخص شد با اقدامات «باقرخان خوراسگانی» (وفات 1200هـ.ق.) و افزایش منابع آب، ثروت منطقه دوچندان شد و تأثیر آن پس از مرگ او در توسعۀ خوراسگان و به‌طور خاص خانه‌های متعدد احداث‌شده با معماری فاخر در این محله و به‌ویژه محدودۀ ثبتی مجموعۀ خان قابل ردیابی است؛ به این‌ترتیب، برخلاف آن‌چه تاکنون در رابطه با انتساب مجموعۀ خان به باقرخان خوراسگانی گفته شده، مشخص گردید که این مجموعه توسط خان‌های (کدخدایان) خوراسگان ایجاد شد و توسعه پیدا کرد. در این دوره، محلۀ وُسطی، به‌دلیل وجود خانه‌های یادشده و بناهای منتسب به باقرخان (مسجد و حمام)، مهم‌ترین بخش و مرکز قریه و قصبه به‌حساب آمد. با افول قدرت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی خان‌های خوراسگان، توسعۀ محلۀ وُسطی برخلاف دو محلۀ عُلیا و سُفلی متوقف شد و نقش مرکزی آن کاهش پیدا کرد؛ هم‌چنین توسعۀ شهر، خیابان‌کشی‌های دورۀ «محمدرضاشاه پهلوی» (1320-1357هـ.ش.) و جابه‌جایی مسجد جامع از این محله در سال 1357هـ.ش.، منجر به تخریب محله و آثار شاخص آن گردید و اندک‌اندک نام محلۀ میان یا وُسطی از اذهان پاک و از تقسیمات شهری خوراسگان کنار گذاشته شد.