تشریح رویکرد روان‌شناسانه ادراک دیداری در نسخه قرآنی مذهب قاجاری کتابخانه مرکزی تبریز به شماره ثبت 3089 (مطالعه موردی: واکاوی چهار قانون پرگنانز گشتالت)

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیأت علمی دانشگاه هنر اسلامی تبریز

2 مدرس آموزشکده فنی حرفه ای دخترانه الزهرا(س) تبریز

doi
10.30481/lis.2021.312504.1898
چکیده

‌هدف پژوهش: این پژوهش ضمن مطالعه فرایند ادراک دیداری و آشنایی با قوانین پرگنانز، به معرفی و تشریح شاخصه­‌های اصلی نسخه مذهب قرآنی قاجاری محفوظ در آرشیو کتابخانه مرکزی تبریز به شماره ثبت 3089 با رویکرد روان‌شناسانه­ می­‌پردازد. این تحقیق، با توجه به 9 قانون پرگنانز، چهار پرگنانز (قانون تقارن، مشابهت و تداوم و بستار)، را مورد پژوهش قرار می­دهد. بررسی ارتباط بصری و اثربخشی گشتالت در ذهن مخاطب و نیز دستیابی به ساختار بصری علمی و معقول با رویکرد به نظریه گشتالت و میزان به کارگیری قوانین ادراک دیداری در نسخه مذکور از دیگر اهداف پژوهش حاضر است. روش/رویکرد پژوهشی: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد مطالعه توصیفی است که با استفاده از شاخص‌های علم‌سنجی انجام شده است. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و شیوه­های مرور متون، منابع و اسناد تصویری در بستر مطالعات کتابخانه­ای و همچنین از روش تحقیق موردی و شیوه تحقیق مشاهده در بستر مطالعات میدانی استفاده شده است. پس از استخراج شاخص‌­های مرتبط، روش فرآیند تحلیل تذهیب­‌ها بر اساس خروجی داده‌­ها و اطلاعات به دست آمده از نتایج قانون ادراک دیداری و قوانین پرگنانز مورد تشریح قرار گرفته است. بعد از بررسی معیارهای مورد نظر، شناخت تعیین میزان اهمیت ارزش­های بصری گشتالت به وسیله گردآوری اطلاعات میدانی به شیوه­ پیمایشی در سطح تذهیب­‌های قرآنی بررسی شد تا متغیرها و سنجه‌­ها در محل مورد تدقیق قرار گیرد. این پژوهش با روش کیفی و با رویکرد نظریه روان‌شناسی گشتالت مورد پژوهش واقع گردید. یافته‌­ها: با توجه به مطالعات صورت گرفته چنین دریافت شد: 91 درصد قانون مشابهت، 93 درصد قانون تقارن، 58 درصد قانون تداوم و 68 درصد قانون بستار مشاهده شده است. در واقع می­‌توان گفت ارتباط دوسویه محکم و ثابتی بین چشم و مغز و هر آنچه که حس و درک می­‌شود وجود دارد. نتایج تحقیق: برآیند پژوهش نشان داد: ذهن، فهم و درک انسان از اطراف به عنوان کاغذی نیست که هرچه باشد عین به عین در آن متجسم و متصور و ترسیم گردد، بلکه نوعی آگاهی، کیاست، فراست و تدبیر در آنچه (اطلاعات اولیه وارد شده از چشم) مشاهده می­‌کند، وجود دارد. انسان واقعیت محسوس را که علم با آن­‌ها سروکار دارد، از راه «ادراک حسی و دیداری» شناسایی می­‌کند. آنچه ­که در این نسخه مذهب قرآنی از منظر کیفیت بصری چهار قانون پرگنانز (مشابهت، قرینگی، اصل تداوم و بستار) قابل مشاهده است، حضور تعادل و توازن، قرینگی، پیچیدگی، چندعنصری، پویایی، تنوع و عنصر تأکید است.