نسبیت و مدارا؛ ارزشهای مطلق اخلاقی و تأثیر آنها بر همزیستی
نویسندگان
1 استادیار بازنشسته دانشگاه پیام نور، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری فلسفه دین، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3 استادیار دانشگاه پیام نور، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، تهران، ایران
4 استاد دانشگاه پیام نور، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، تهران، ایران
doi
10.22096/ek.2022.138488.1274چکیده
نسبیت گرایی اخلاقی یکی از مهمترین موانع برای اتکای بر اخلاق جهانی به عنوان پیش نیاز همزیستی مسالمت آمیز پیروان ادیان دانسته میشود، از نگاه نسبیت گرایان، مطلق گرایی اخلاقی بستر مناسبی برای ترویج خشونت و اندیشه عدم مداراست. این مقاله بدنبال واکاوی مدعیات، پیشفرض ها و لوازم و نتایج هر دو قول نسبیتگرایی و مطلقگرایی اخلاقی و تعیین نسبت میان هر کدام از آنها با اصل مداراست. در این نوشتار ضمن تمییز میان نسبیت فرهنگی و نسبیت اخلاقی، نشان داده شده که نسبیتگرایی فرهنگی مانعی هم برای تحقق اخلاق جهانی ایجاد نخواهد بود؛ چرا که میتوان با به رسمیت شناختنِ آن و در عین حال قائل بودن به مطلقگرایی اخلاقی، بستر لازم برای تحقق اخلاق جهانی، و در پی آن، همزیستی ادیان فراهم میآید. با پذیرش اصل نسبیت فرهنگی امکان تأکید بر برخی اصول مشترک میان فرهنگهای مختلف - در عین حفظ تنوعات فرهنگی- وجود دارد که از جملهی بارزترین این اصول، «قاعدهی زرین» میباشد. این پژوهش مدعی است اخلاق جهانی و نیز همزیستی مسالمتآمیز ادیان با ابتنا بر چارچوب مشترکات اخلاقی از جمله «قاعدهی زرین» قابل دسترسی است، زیرا قرابت اصحاب ادیان از دریچهی اخلاق -و نه اشتراکات عقیدتی- میگذرد. در پایان پیشنهاد شده است تقریب بین مذاهب و ادیان از طریق یافتن اشتراکات اخلاقی- به جای نقاط مشترک عقیدتی -پیگیری شود.