بررسی اثر سازوکارهای معاملات بلوکی بر نقدشوندگی سهام شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
نویسندگان
1 دانشگاه مازندران
2 دانشگاه مازندران
3 دانشگاه مازندران
doi
10.48308/jfmp.2025.241679.1532چکیده
هدف: معاملات بلوکی بهعنوان یکی از رویدادهای مهم بازار سرمایه، به سبب حجم بالای سهام منتقلشده و توان بالقوه در تأثیرگذاری بر قیمت و نقدشوندگی، همواره مورد توجه تحلیلگران مالی قرار دارند. این معاملات میتوانند با انتقال اطلاعات و تغییر در ساختار مالکیت شرکتها، پیامدهایی برای کارایی بازار و شفافیت اطلاعاتی به همراه داشته باشند. از سوی دیگر، پوشش رسانهای با کاهش عدم تقارن اطلاعاتی و افزایش آگاهی سرمایهگذاران، نقشی تعدیلکننده در این فرایند ایفا میکند. بر این اساس، پژوهش حاضر به بررسی اثر معاملات بلوکی بر نقدشوندگی سهام با تأکید بر نقش میانجی پوشش رسانهای در بورس اوراق بهادار تهران میپردازد.روش: از منظر هدف، پژوهش حاضر در زمره مطالعات کاربردی قرار میگیرد، زیرا نتایج حاصل میتواند مبنایی برای تصمیمگیری مدیران، سیاستگذاران و سرمایهگذاران بازار سرمایه باشد. از نظر نوع داده و فرآیند اجرا، این تحقیق دارای رویکرد کمی و ماهیت پسرویدادی است. دادههای پژوهش شامل اطلاعات کلیه شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران طی سالهای ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۱ است که حداقل یک معامله بلوکی انجام دادهاند. پس از اعمال روش حذف سیستماتیک، ۱۰۰ شرکت با مجموع ۱۱۲۳۷ معامله بلوکی بهعنوان نمونه نهایی انتخاب شدند. تحلیل دادهها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی و بهکارگیری روش گشتاورهای تعمیمیافته (GMM) انجام گرفته است. ابزارهای مورد استفاده شامل نرمافزارهای رهآورد نوین و اکسل برای استخراج و محاسبه متغیرها و Stata برای آزمون فرضیهها و تحلیل نتایج است.یافتهها: این پژوهش اثر معاملات بلوکی بر نقدشوندگی سهام در بورس تهران را با نقش تعدیلگر پوشش رسانهای بررسی کرد. یافتههای اصلی نشان میدهد که معاملات بلوکی تأثیر مثبت و معناداری بر نقدشوندگی بلندمدت سهام دارند و به افزایش کارایی بازار کمک میکنند؛ این امر با خروج حجمهای بزرگ سهام بدون ایجاد شوک قیمتی ممکن میشود. همچنین، پوشش رسانهای نقش تعدیلکننده مثبت و معناداری در این رابطه ایفا میکند. این بدان معناست که پوشش خبری فعال، با کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، اثر مثبت معاملات بلوکی بر نقدشوندگی را تقویت مینماید. نتیجهگیری نهایی بر این اصل استوار است که سازوکارهای شفافسازی اطلاعاتی، مانند پوشش رسانهای، نقش حیاتی در بهینهسازی مزایای معاملات بلوکی برای بازار سرمایه ایران دارند.نتیجهگیری: در ارتباط با سطح معاملات بلوکی در ایران و روندهای آن، بهطور کلی میتوان بیان کرد که بازار سهام ایران، برخلاف سایر کشورها، به دلیل مشکلاتی نظیر ناکارایی، تمرکز بالای مالکیت، و کمبود شفافیت در ارائه اطلاعات، با چالشهایی مواجه است. عدم اعلام بهموقع اخبار مثبت و منفی و عدم اعتماد سرمایهگذاران به اطلاعات موجود، باعث میشود که محتوای اطلاعاتی معاملات بلوکی بهخوبی در قیمت سهام منعکس نشود. این وضعیت موجب افزایش دسترسی به اطلاعات خصوصی برای سرمایهگذاران آگاه میشود و در نتیجه عدم تقارن اطلاعاتی بین سرمایهگذاران آگاه و ناآگاه شدت میگیرد. همچنین، هم افزایی بازارهای عادی و بلوکی به کاهش شوکهای نقدشوندگی و کاهش ریسک این سهام کمک میکند. شرکتهایی که دارای بازار بلوکی فعالی هستند، نقدشوندگی بالاتری دارند و حجم معاملات آنها در مقایسه با بازار عادی بیشتر است. بهبود نقدشوندگی پس از معاملات بلوکی به افزایش کارایی بازار کمک میکند. در بخش دوم پژوهش، نتیجهگیری حاکی از آن است که پوشش رسانهای تأثیر مثبتی بر رابطه میان معاملات بلوکی و نقدشوندگی سهام دارد. شرکتهایی که پوشش رسانهای فعالی دارند و بهموقع اطلاعات و اهداف معاملات بلوکی را افشا میکنند، قادرند خریداران جدیدی را جذب کنند و به این ترتیب، نقدشوندگی سهام را تحت تأثیر قرار دهند.