تحلیلی بر ادراک شهروندان از کاربردهای هوش مصنوعی در مدیریت شهری مطالعه موردی: شهر مشهد
نویسندگان
1 گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامهریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
2 گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
doi
10.22034/jsc.2025.525145.1848چکیده
هوش مصنوعی بهعنوان یکی از فناوریهای کلیدی عصر دیجیتال، ظرفیتهای گستردهای برای ارتقای کیفیت خدمات شهری و بهبود فرآیندهای مدیریت بحران فراهم ساخته است. این فناوری با قابلیت تحلیل کلان دادهها، پردازش لحظهای و پیشبینی دقیق، میتواند به کاهش هزینهها، افزایش سرعت تصمیمگیری و کارآمدی خدمات عمومی منجر شود. بااینوجود، نگرانیهایی نظیر نقض حریم خصوصی، امنیت دادهها، وابستگی بیشازحد به سامانههای هوشمند و تهدیدات شغلی، ابعاد تازهای از چالشهای اجتماعی و فرهنگی را پدید آورده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی ادراک عمومی شهروندان کلانشهر مشهد نسبت به کاربردهای هوش مصنوعی در دو حوزه خدمات شهری و مدیریت بحران طراحی و اجرا گردید. مطالعه بر چهار سازه اصلی شامل «تهدیدات ادراکشده»، «راحتی و اعتماد»، «کاربرد در خدمات شهری» و «نقش در مدیریت بحران» متمرکز شد. دادهها در سال ۱۴۰۳ از طریق پیمایش مقطعی و با بهرهگیری از پرسشنامه لیکرت ۷ درجهای گردآوری شد و پس از غربالگری، ۳۸۰ پاسخ معتبر مورد تحلیل قرار گرفت. روایی ابزار از طریق مرور مبانی نظری و پایایی آن با آلفای کرونباخ بالای 8/0 تأیید گردید. نتایج تحلیل عاملی و رگرسیون چند متغیره نشان داد که چهار عامل مذکور توانستند ۶۸ درصد از واریانس ادراک عمومی را تبیین کنند. یافتهها نشان دادند که هرچند کاربردهای هوش مصنوعی در خدمات شهری و مدیریت بحران با استقبال مثبت همراه بوده است، اما نگرانیهای جدی در زمینه نقض حریم خصوصی، خطاهای احتمالی پزشکی و پایداری سامانهها همچنان برجستهاند. همچنین، تجربه عملی با هوش مصنوعی، اعتماد کاربران را افزایش داد اما رضایت از خدمات شهری را کاهش داد و متغیرهای دموگرافیک اثر معناداری نداشتند. در نتیجه، برای تقویت پذیرش پایدار هوش مصنوعی، ارتقای زیرساختهای فنی، شفافسازی الگوریتمها، آموزشهای ارتقادهنده سواد فناورانه و سیاستگذاری عادلانه متناسب با عدالت اجتماعی ضروری است.
