بررسی نقش سرمایههای فکری و ایفای مسئولیتهای اجتماعی در خلق ارزش افزوده اقتصادی
نویسندگان
1 استادیار مدیریت مالی، گروه مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران.
2 استادیار حسابداری، گروه حسابداری، دانشکده مهندسی صنایع و مدیریت، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران.
doi
10.48308/jfmp.2025.239691.1488چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر همزمان سرمایههای فکری (فیزیکی، انسانی و ساختاری) و میزان مسئولیتپذیری اجتماعی شرکتها در خلق ارزش افزوده اقتصادی انجام شده است تا با ارائه راهکارهای عملی، به مدیران و سیاستگذاران در تخصیص بهینه منابع و تدوین راهبردهای یکپارچه برای خلق ارزش پایدار و بلندمدت کمک کند.روش: برای دستیابی به هدف پژوهش، تعداد ۱۲۹ شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران برای دوره زمانی ۱۳۸۶ تا ۱۴۰۲ انتخاب شد و روش آزمون فرضیهها، مدل رگرسیون چندگانه در مجموعه دادههای ترکیبی و مدل دادهکاوی شبکههای عصبی است. یافتهها: نتایج پژوهش نشان میدهند که با وجود آنکه ایفای مسئولیتهای اجتماعی تأثیری مثبت و معنادار بر ارزش افزوده اقتصادی دوره جاری و یک دوره آتی دارد، اما تأثیر آن در دو دوره آتی معنادار نیست و لذا نمیتوان به شواهدی کافی در خصوص تأثیرگذاری معنادار مسئولیتهای اجتماعی بر ارزش افزوده اقتصادی آتی دست یافت. همچنین کارایی سرمایههای فکری علاوه بر ارزش افزوده اقتصادی دوره جاری، در دورههای آتی نیز تأثیر مثبت و معنادار دارد و با افزایش آن، ارزش افزوده اقتصادی شرکتها به طور قابل توجهی افزایش مییابد. سایر یافتهها حاکی از آن است که ضرایب کارایی سرمایه انسانی و کارایی سرمایه فیزیکی تأثیرگذاری معناداری بر ارزش افزوده اقتصادی دورههای جاری و آتی دارند، اما ضریب کارایی سرمایه ساختاری فقط بر ارزش افزوده اقتصادی دوره جاری اثرگذار است.نتیجهگیری: با افزایش کارایی سرمایههای فکری، ارزش افزوده اقتصادی شرکتهای نمونه به طور معناداری افزایش یافته است. همچنین، بر اساس روشهای رگرسیون و دادهکاوی، کارایی سرمایه فکری تأثیر مثبت و معناداری بر ارزش افزوده اقتصادی آتی دارد که نشاندهنده تأثیرات بلندمدت آن بر ارزش افزوده اقتصادی و نقش مهم کارایی سرمایههای فکری در خلق ارزش افزوده شرکتها است. اهرم مالی نیز جزو متغیرهای با بالاترین تأثیرگذاری بر ارزش افزوده اقتصادی در دورههای مختلف است.دانش افزایی: در حوزه مدیریت و اقتصاد، نقش سرمایههای فکری و مسئولیتهای اجتماعی شرکتها در خلق ارزش افزوده اقتصادی به عنوان دو عامل کلیدی مورد توجه گسترده قرار گرفته است. سرمایههای فکری شامل سرمایه انسانی، سرمایه ساختاری و سرمایه فیزیکی، به عنوان منابع نامشهودی که دانش، مهارتها و فرآیندهای سازمانی را شکل میدهند، توانایی سازمانها را در ایجاد مزیت رقابتی پایدار و افزایش بهرهوری به طور چشمگیری ارتقاء میدهند. از سوی دیگر، ایفای مسئولیتهای اجتماعی که شامل تعهدات اخلاقی و زیستمحیطی شرکتها نسبت به ذینفعان و جامعه است، علاوه بر بهبود تصویر سازمانی، میتواند اعتماد و وفاداری مشتریان را تقویت کرده و در نهایت به افزایش ارزش اقتصادی سازمان کمک کند. مطالعه اخیر نشان میدهد که ترکیب بهینه سرمایههای فکری با مسئولیتپذیری اجتماعی منجر به خلق ارزش افزوده اقتصادی پایدار و بلندمدت میشود، چرا که سرمایههای فکری با تأثیرات بلندمدت خود در بهرهوری و نوآوری همراه با تأثیرات مثبت کوتاهمدت مسئولیتهای اجتماعی در افزایش رضایت ذینفعان، مکمل یکدیگر هستند. بنابراین، ادغام راهبردی این دو مؤلفه میتواند شرکتها را در مسیر توسعه پایدار و رقابتپذیری جهانی قرار دهد.