طراحی الگوی آماری کتابخانه‌های ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم ‌انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد همدان، همدان، ایران.

2 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم ‌انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد همدان، همدان، ایران.

3 استادیار گروه علم اطلاعات و دانش;شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد همدان، همدان، ایران.

4 استادیار گروه علم اطلاعات و دانش;شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد همدان، همدان، ایران

doi
10.30481/lis.2020.236145.1730
چکیده

هدف: ارائه الگوی آماری کتابخانه‌های ایران روش پژوهش: رویکرد پژوهش آمیخته است. پیشینه آمار کتابخانه‌ها در ایران و جهان با نمونه‌گیری هدفمند شناسایی، مرور نظام‌‌مند، و تحلیل اسنادی شد. جستجوی پایگاه‌های اطلاعاتی فارسی و لاتین با کلیدواژه‌ «آمار کتابخانه‌ها» منابع مرتبط شناسایی، و تکراری‌ها با غربالگری حذف شد. با ارزیابی 138 منبع در ایران و 223 منبع در جهان انتخاب، و بررسی شد. اقلام اطلاعاتی آمار کتابخانه‌ها از آن‌ها استخراج شدند. با روش کمی دلفی اقلام الگوی آماری کتابخانه‌های ایران با اجماع نظر متخصصان با نمونه‌گیری غیراحتمالی اعتباریابی و تکمیل شد. با روش کیفی گراندد تئوری توصیف و طبقه‌بندی الگوی آماری کتابخانه‌های ایران در واحد گزارش‌گیری، کاربرد، واحد اندازه‌گیری با مصاحبه از مصاحبه‌شونده‌ها با نمونه‌گیری مبتنی بر هدف و ابزار پرسشنامه باز انجام شد. کدگذاری‌ باز طبقه‌های‌ اصلی اقلام و مقوله‌های واحد گزارش‌گیری، کاربرد، واحد اندازه‌گیری شناسایی؛ با محوری، رابطه طبقه و مقوله‌ها استخراج؛ با انتخابی، توسعه نظام‌مند طبقه و مقوله‌های الگوی آماری کتابخانه‌های ایران ارائه شدند. یافته‌ها: الگوی آماری کتابخانه‌های ایران 59 قلم؛ پنج طبقه مجموعه‌ها، خدمات، منابع انسانی، منابع مالی، و زیرساخت؛ مقوله‌‌ واحد گزارش‌گیری عهده‌دار گردآوری آمار کتابخانه‌های ایران در کتابخانه‌های دانشگاهی، تعاونی، عمومی، مدارس، تخصصی، و استانی؛ مقوله کاربرد الگوی آماری کتابخانه‌های ایران در پنج سطح بین‌المللی، منطقه‌ای، ملی، استانی، و محلی؛ و مقوله واحد اندازه‌گیری جلد، عنوان، افزوده، موجودی، وجین، نفر، ساعت، ریال، مترخطی، و مترمربع شناسایی شد. درنهایت، الگوی آماری کتابخانه‌های ایران ارائه شد. نتیجه‌گیری: الگوی آماری کتابخانه‌های ایران در راستای ایجاد نظام گردآوری آمار کتابخانه‌ها؛ و زیربنای تدوین استاندارد آمار کتابخانه‌های ایران است.