پروژۀ جدید باستانشناسی در کردستان ایران
نویسندگان
1 استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
2 استادیار مؤسسه CNR، روم، ایتالیا.
doi
10.22084/nb.2023.27983.2603چکیده
محوطۀ ننه با 6 هکتار وسعت در کنار روستای ننه و در فاصلۀ چند کیلومتری جنوبشرقی شهر مریوان واقع شده است. بهصورت کلی، از شمال با درههای میانکوهی به شمالغرب ایران و حوضۀ جنوبی دریاچۀ ارومیه مرتبط است.گذرگاههای میانکوهی از جنوب آن را به کامیاران و کرمانشاه پیوند میدهد. دسترسی به شمال بینالنهرین در این منطقه نسبت به مناطق همجوار آسانتر است و درمیان سه جغرافیای فرهنگی متفاوت قرار دارد. روستای معاصر ننه بخشهایی از جنوب و شرق تپه را اشغال کرده است. پس از بررسی منطقه و محوطه چنین پرسشهایی مطرح شد: تپه ننه در دورۀ مسوسنگ چه جایگاه و نقشی در حوضۀ زریبار داشته است؟ با کدام مناطق بیشترین ارتباط تجاری و فرهنگی داشته است؟ مکانیزم تأمین مواد موردنیاز به چهصورت بوده است؟ و متناظر با آن فرضیههایی از ایندست مطرح شد: با توجه به یافتههای سفالی و نهشت قابلتوجه در نقاط مختلف تپه بهنظر میرسد محوطه دستکم در دورۀ مسوسنگ یکی از مراکز بزرگ و اصلی استقراری حوضۀ زریبار است. در دورۀ مسوسنگ متأخر ارتباط گستردهای با محوطههای همزمان در بینالنهرین داشته و بعضی از مواد در منطقه و برخی دیگر از مناطق اطراف از طریق شمال بینالنهرین تأمین میشده است. برای جواب به این پرسشها و سنجش فرضیهها، در سه کارگاه، کاوش لایهنگاری انجام شد. آثار دورههای مسوسنگ تا دوران اسلامی شناسایی شد و نهشتهای دورۀ مسوسنگ جدید از حجم و وسعت قابلتوجه برخوردار است. شواهد نشان میدهد دشت مریوان، از دورۀ مسوسنگ تا عصر مفرغ، دارای پوشش گیاهی گسترده بوده و روابط تجاری و فرهنگی گستردهای بین منطقۀ مریوان و مناطق پیرامون خصوصاً شمال بینالنهرین برقرار بوده است.
