تصویرگونگی خط در نسخه قرآنی 1200 محفوظ در موزه آستانه قم
نویسندگان
1 دانشجوی دکترا، دانشکده هنر اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز
2 دانشیار، دانشکده هنرهای صناعی اسلامی، معاونت آموزشی، پژوهشی و فنآوری دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
doi
10.30481/lis.2019.82436چکیده
نسخه قرآنی شماره 1200 محفوظ در موزه آستان قم منسوب به قرن دوم هجری است. این نسخه علاوه بر مسائل نسخهشناسی مانند تاریخ کتابت، سه سطری بودن و نگارش بر کاغذ، به جهت طراحی خاص و منحصر به فرد حروف و صفحهآرایی آن دارای اهمیت است. هدف: تلاش میگردد در این مقاله علاوه بر معرفی این نسخه، شیوه خاص نگارش حروف در این نسخه از منظر بازنمایی کلمات در خوشنویسی اسلامی و رابطه آن با ایجاد معنا برای مخاطب مورد بررسی قرار میگیرد. روش: این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی صورت گرفته است و برای انجام آن از منابع کتابخانهای و آرشیوی استفاده شده است. یافتهها: نوشتار همان تصویرمتن و تجسم مادی امر مجرد و غیرمادی است. در این نسخه بعضی از کلمات و حروف بهگونه متمایزی نسبت به سایر کلمات و حروف طراحی شدهاند این کلمات از نظر معنایی در متن دارای اهمیت هستند. در واقع ارتباط بین ویژگیهای صوری و معنایی نشانه نوشتاری برقرار است که در نشانهشناسی با عنوان تصویرگونگی درونی شناخته شده است. در این نسخه تصویرگونگی درونی در بازنمایی کلماتی به کار رفته که معنای ویژهای در آیه مورد نظر دارند و نقش تأکیدی ایفا میکنند. نتیجه: نتایج تحقیق نشان میدهد که نوشتار همچون نشانه در خوشنویسی اسلامی در دو سطح صورت و معنا عمل میکند و به تصویرگونگی درونی در متن از منظر بصری و معنایی میانجامد. این تصویرگونگی بر درک معنای متن تأثیرگذار است.
