خیال و ابژکتیویته در نقد اول کانت
نویسندگان
1 فارغ التحصیل دکتری فلسفه غرب دانشگاه تهران
doi
چکیده
این مقال، نخست به پیشینه بحث خیال میپردازد و بدین طریق تأثیرگذاران بر کانت را روشن مینماید. پس از آن توضیحی در باب ابژکتیویته داده میشود و سپس به بحث از خیال در نقد عقل محض پرداخته میشود. قوه خیال در نظام شناختی کانت دارای جایگاهی منحصر به فرد است. این نقش به مراتب، فعالانهتر از جایگاه خیال در نظامهای فلسفی پیش از کانت است. خیال از سویی در بحث مهم و پیچیده استنتاج استعلائی مقولات فاهمه، فعال است و از سوی دیگر در بحث شاکلهسازی این مقولات. اینها هر دو در فرآیند «ابژکتیو»شدن شناخت حائز اهمیتند. به علاوه صور پیشین مکان و زمان، مولود فعالیت این قوهاند. همه این امور نشانگر برجستگی خیال در معرفتشناسی این فیلسوف هستند؛ امری که در اخلاف بلافصل وی به وضوح اثر آن آشکار شد. البته این برجستگی، در عین اهمیت آن میتواند آفتی برای معرفتشناسی دانسته شود چرا که ابژکتیویته را مبتنی بر سوژه مینماید.