فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

توسعه فزاینده هوش مصنوعی و تلاش برای شبیه‌سازی کنش‌های ذهنی انسان، پرسش‌های بنیادینی را در باب ماهیت ادراک پیش روی پژوهشگران قرار داده است. این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با هدف تبیین مرزهای معرفت‌شناختی میان ادراک آلی هوش­مصنوعی و ادراک استنباطی فقیه، به واکاوی تقابل مفاهیم در دو حوزه هوش مصنوعی و فقه می‌پردازد. در دانش هوش مصنوعی، ادراک بر پایه مدل‌های محاسباتی و آزمون‌های رفتاری در آزمون تورینگ تعریف می‌شود که در آن، ماشین علی‌رغم توانمندی شگرف در محاسبات پیچیده ریاضی، در مواجهه با اموری همچون زبان طبیعی و بصیرت بینایی با چالش روبروست. در مقابل، سنت اسلامی و دانش فقه، ادراک را فراتر از حصول علم ظاهری، به معنای دستیابی به معنای پنهانی، تأمل در مقتضای کلام و عبور از علم حاضر به علم غائب تبیین می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تمایز میان این دو سنخ ادراک در قرآن کریم به‌دقت با واژگان علم و فقه تفکیک شده است؛ به‌گونه‌ای که علم به شناخت الگوهای صوری و قوانین رصدپذیر همانند ستارگان و فقه به درک عمیق پیچیدگی‌های آفرینش نفس انسانی و معانی پنهان اختصاص یافته است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که هوش مصنوعی در سطح پردازش داده و شناخت الگو ادراک آلی متوقف مانده و به دلیل فقدان مؤلفه تأمل ارادی و فطانت، هنوز به ساحت ادراک استنباطی که جوهره اصلی فقه و ذهن بشر است، راه نیافته است. این پژوهش تأکید می‌کند که تقلیل هوش به محاسبات عددی، مانع از درک حقیقت تفقه در سیستم‌های مصنوعی می‌گردد. پژوهش حاضر داده­ها را به صورت کتابخانه­ای جمع آوری و به صورت توصیفی-تحلیلی بررسی می­نماید.