بازتاب گفتمان چپ (سوسیالیستی) در تاریخنگاری غبار، با تکیهبر کتاب افغانستان در مسیر تاریخ
نویسندگان
1 دانشجوی دکترا، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران.
2 استادیار، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
3 استادیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
doi
10.22034/jgk.2025.378778.1095چکیده
گفتمان تاریخنگاری چپ در کنار تاریخنگاری ناسیونالیستی، تلاشی در راستای نوسازی افغانستان در تداوم جنبش مشروطیت بود. غلام محمد غبار (1276-1356ش) ازجمله معروفترین تاریخنگاران چپگرای افغانستان محسوب میشود. او باوجود فضای استبدادی، با نگرشی انتقادی و تحلیلی به انتشار آثار تاریخی خود پرداخته و در این میان کتاب افغانستان در مسیر تاریخ یکی از منابع موردتوجه پژوهشگران تاریخ افغانستان است. پژوهش حاضر نیز برای پاسخگویی به این مسئله که مؤلفهها و ویژگیهای تاریخنگری و تاریخنگاری غبار چیست و چگونه در تاریخنگاری او بازتاب یافته است، از روش کیفی و تکنیک تحلیل مضمون بهعنوان تحلیل دادههای تحقیق حاضر استفاده شده است. بنابراین، تبیین گفتمانهای حاکم بر تاریخنگاری غبار از اهداف این پژوهش بوده و یافتهها بیانگر تأثیر بسیار عمیق گفتمان سوسیالیستی در منظومه فکری اوست، اما ناسیونالیسم هم بر افکار و نوشتههای او سایه افکنده است. منطق تاریخنویسی غبار، ماهیت ضدطبقاتی و اشرافی دارد. او کوشیده تا گروههای فرودست جامعه را وارد متن تاریخ سازد و بین افغانستان امروزی و گذشتۀ تاریخی آن پیوند برقرار کند. بنابراین، اگر تاریخنویسان معاصر، رویدادهای درون کاخهای سلطنتی را میجویند، نگاه غبار معطوف به زندگی فرودستان و رنجهای آنهاست.
