تأثیر ارتباطات تاریخی میانفرهنگی بر قالی سیستان و ترکمن (نمونه موردی: نقش جای پای اسب و شتر)
نویسندگان
1 کارشناس ارشد، گروه فرش، دانشکده صنایعدستی، دانشگاه هنر، اصفهان، ایران
2 دانشیار، گروه فرش، دانشکده صنایعدستی، دانشگاه هنر، اصفهان، ایران
doi
10.22034/jgk.2025.421817.1164چکیده
پژوهش حاضر به مبدأ پیدایش شباهتهای قالیهای سیستانی و ترکمن میپردازد که بسیاری از پژوهشگران به این شباهتها اشاره داشتهاند. یکی از نقوش مشترک در هر دو منطقه، نقشمایه جای پای اسب و شتر است. این نقش در سیستان با نامهای «مددخانی» و «چپات اشتر» و در میان اقوام ترکمن به نامهای «ماری گول» و «فیلپی گول» شناخته میشود. هدف این پژوهش، بررسی تأثیر روابط بینافرهنگی بر بهوجود آمدن شباهت نقوش در قالیهای سیستانی و ترکمن است. سؤال مطرحشده در پژوهش این است که دلیل شباهتهای نقوش قالی اقوام ترکمن و سیستانی با مطالعه نقشمایه جای پای اسب و شتر در چیست؟ با استفاده از روش تحلیلی-تطبیقی و تحلیل متغیرهای پژوهش و با بررسی 8 نمونه که بهصورت هدفمند برگزیده شدهاند، متغیرهای علی (شامل روابط بینافرهنگی) و متغیرهای غیرعلی (نقوش جای پای اسب و شتر) مورد واکاوی قرارگرفتهاند. نتایج نشان میدهند که شباهت نقوش در قالیها به ارتباطات بینافرهنگی نیاکان این اقوام برمیگردد. سکاها که نقش مهمی در شکلگیری فرهنگ و جغرافیای سیستان امروزی داشتهاند، درگذشته ساکن مناطق آسیا مرکزی بودند. اوغوزها، نیاکان اقوام ترکمن در طول قرنهای پیاپی از سرزمینهای شرقی به منطقه آسیا مرکزی کوچ کردند و با اقوام ساکن در این مناطق (سکاها) تعاملات فرهنگی داشتند. این تعاملات باعث بهوجود آمدن سبک زندگی متفاوت آنها شد. این ارتباطات منجر به وجود نقوش مشترک در قالی این اقوام شده است.
