مطالعه و مقایسه کاشی‌کاری مدرسۀ غیاثیه خرگرد با کاشی‌کاری مجموعۀ مصلای گوهرشاد و مقبرۀ خواجه عبدالله انصاری در هرات

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری باستان‌شناسی (دوران اسلامی)، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر، اصفهان، ایران

2 استاد، گروه باستان‌شناسی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر، اصفهان، ایران

doi
10.22034/jgk.2023.384361.1105
چکیده

مدرسۀ غیاثیه خرگرد، یکی از محدود بناهای دورۀ تیموری است که در آن تکنیک‌های اجرایی و تزیینی گوناگون کاشی نظیر، معرق، هفت‌رنگ، نقاشی زیرلعابی، طلاچسبان، معقلی و غیره به‌کار رفته است. بنابراین، یکی از اهداف این پژوهش، ارائه ویژگی‌های تزیینی شاخص آرایه‌های کاشی‌کاری مدرسۀ غیاثیه است. همچنین، یافتن وجوه اشتراک تزیینات کاشی­‌کاری این مدرسه، با بناهای مجموعۀ مصلای گوهرشاد و مقبرۀ‌ خواجه‌ عبدالله‌ انصاری هرات، جهت دستیابی به وجوه هنری مشترک احتمالی بین آن­ها، هدف دیگر پژوهش حاضر است. روش یافته‌اندوزی بر پایه پژوهشی میدانی و با استناد به منابع مکتوب صورت گرفته که به روش تاریخی-تفسیری، به تحلیل داده‌های به‌دست‌آمده از نمونه مطالعاتی می‌پردازد. نتایج حاکی ­از آن است که متفاوت بودن رنگ نام شاه و القابش نسبت به سایر متن کتیبه، استفاده از گره شش‌ضلعی ‌منتظم‌ حمیل‌دار در ازاره‌ها و غیره ازجمله ویژگی‌های شاخص کاشی‌کاری‌های مدرسۀ غیاثیه خرگرد است که در سایر ابنیه دورۀ تیموری نیز، مشاهده می‌شود. تشابه نقش‌مایه‌های گل، برگ و غنچه، همانندی فرم اشک‌مانند در پس‌زمینه کتیبه‌ها، به‌کارگیری تکنیک نقاشی ‌آبی ‌و سفید زیرلعابی و غیره از وجوه اشتراکی هستند که از حیث طرح­ها، نقوش، کتیبه‌­ها و تکنیک‌های اجرایی و تزیینی در تزیینات کاشی‌کاری مدرسۀ غیاثیه خرگرد با مجموعۀ مصلای گوهرشاد و مقبرۀ ‌خواجه‌ عبدالله ‌انصاری هرات، می‌توان یافت. بنابراین، با توجه به این شواهد، در ساخت مدرسۀ غیاثیه خرگرد و مجموعۀ مصلای گوهرشاد و مقبرۀ‌ خواجه‌ عبدالله ‌انصاری در هرات، هنرمندان مشترکی نقش داشته‌اند که سبب این وجوه اشتراک و ایجاد ویژگی‌های متمایز شده است.