فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از فرهنگ­‌های مهم و تأثیرگذار در جوامع عصر مفرغ میانه آسیا، فرهنگ بلخ-مرو/ خراسان بزرگ است. مواد فرهنگی این فرهنگ در اواخر هزاره سوم و نیمه اول هزاره دوم ق‌م (مفرغ میانی و جدید) در گستره جغرافیایی وسیعی شامل خراسان بزرگ، جنوب شرق ایران و آسیای میانه توسعه‌ یافته است. از ویژگی­‌های این فرهنگ می­توان به گونه­‌های شاخص سفالی و کالاهای منزلتی اشاره کرد که از فلزاتی مانند طلا، نقره و مفرغ و سنگ‌­های قیمتی و نیمه‌قیمتی (فیروزه، عقیق، کلریت و مرمر) ساخته شده­اند. مجموعه‌­ای از دست‌ساخته‌ها با کارکرد آیینی ازجمله ستون­‌های مینیاتوری مرمری، پیکرک­‌های ترکیبی، عصاهای قدرت، سرناها، تبرهای تشریفاتی و علاوه ‌بر آن، شیوه‌­های تدفینی (تدفین حیوانی، تنوع و کثرت گورنهاده، گذاشتن غذا همراه مردگان و گورهای یادمانی)، در شکل­‎‌گیری این مجموعه نقش داشته‌­اند. بر این ‌اساس، از مهم‌ترین گورنهاده‌­ها ستون­‌های مینیاتوری و صفحات گردی هستند که در بافت‌­های گورستانی و در فضاهای آیینی یافت شده‌­اند. آنچه حائز اهمیت بوده و چرایی پژوهش حاضر را شکل می­‌دهد، تفسیر حوزه پراکنش، گونه‌شناسی، کارکرد و گاه‌نگاری ستون­‌های مینیاتوری و صفحات گرد است. بر پایه پژوهش انجام‌شده، ستون­‌های مینیاتوری و سنگ‌های وزنه (صفحات گرد) به‌عنوان یک کالای منزلتی در مهم‌ترین استقرارهای شهری میانه آسیا در اختیار نخبگان جامعه بوده است. آن‌ها می­توانند به‌عنوان سنگ­ وزنه، نوعی میز آیینی و نشانه‌­ای از ریشۀ برخی اعتقادات هندوایرانیان و دین زرتشتی مانند فشردن هوم و برسُم تفسیر شوند. همچنین، بر اساس مدارک باستان‌شناختی می‌توان تاریخ 2500/ 2300 تا 1800/ 1750ق‌م را برای این نوع از دست‌ساخته‌های منزلتی پیشنهاد کرد.