واکاوی وجوه بصری نقشمایههای موجود در کاشیکاری مجموعۀ عمارت مفخم بجنورد
نویسندگان
1 دانشیار، گروه ارتباط تصویری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 کارشناسارشد، گروه ارتباط تصویری، دانشکده هنر، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران
doi
10.22034/jgk.2025.357367.1077چکیده
قاجاریان در دورۀ حکومتشان دگرگونیهایی در وجوه مختلف سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و هنری ایجاد کردند که برخی از این دگرگونیها در حوزۀ معماری، علاوه بر تغییرات بنیادین در ساختار بنا، در نوع تزئینات آن مانند کاشیکاری مشاهده میشود. یکی از مهمترین این بناها در منطقه خراسان شمالی، مجموعۀ عمارت مفخم در شهر بجنورد محسوب میشود که با تنوعی از نقوش کاشی آراسته شده است. مطالعات علمی در خصوص بازشناسی آرایههای این بنای ارزشمند نشان از کمبود مطالعات جدی بر روی نقشمایههای این بنای فاخر دارد که در صورت تحقق این امر میتواند به شناسایی هویت فرهنگی هنریِ ناشناخته این شهر و این بنای تاریخی در دورۀ قاجار منجر شود. بدین منظور هدف پژوهش حاضر شناسایی ویژگیهای تصویری در نقوش موجود در کاشیکاری آیینهخانه و عمارت مفخم بجنورد است. پرسش تحقیق این است که چه ویژگیهای بصری در نقشمایههای موجود در کاشیکاری مجموعۀ عمارت مفخم بجنورد نهفته است؟ پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی-توسعهای، از نظر روش توصیفی-تحلیلی و شیوۀ گردآوری اطلاعات، کتابخانهای-اسنادی و میدانی است. نتایج کلی تحقیق نشان میدهد که نقوش کاشیکاری مجموعۀ بنای مفخم، شامل تنوعی از نقوش هندسی، گیاهی، جانوری، تلفیقی-تخیلی و کتیبه است که اغلب بهصورت قرینه در کادر چیده شده و هنرمند از طریق قرینهسازی عناصر بر روی کاشی به تعادل دست یافته است. عناصر به شکل طبیعتگرا و با رعایت کثرت در وحدت بر روی کاشیها رسم شده و هنرمند هر واحد از اجزای کادر را تکبهتک در نظر داشته و بر روی سطح کار ترسیم کرده است.
