فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تطبیق تفاسیر روایی شیعه و دقت در وجوه تمایز آنها نشان می‌دهد که مؤلفان تفاسیر روایی هم‌چون سایر مفسران با تأثیرپذیری از شرایط زمینه‌ای، در راستای کشف مراد آیات اجتهاد نموده‌اند و در قالب گزینش و چینش روایات یا با الفاظ و عبارات خویش، دیدگاه‌های خود را بیان کرده‌‌اند. در این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با کاربست مفهوم «زمینه» در دیدگاه‌های هرمنوتیک مؤلف‌محور، وجه تمایز تفاسیر مشهور روایی متقدم و متأخر شیعه در اعجاز قرآن بررسی و تحلیل شده است. مؤلفان تفاسیر روایی متقدم ذیل آیاتی که به نحوی با اعجاز ارتباط دارد از جمله آیات تحدی، سخنی از اعجاز قرآن و ناتوانی مردم از هماوردی با قرآن به میان نیاورده‌اند و غالباً این آیات را به الهی دانستن امر ولایت علی (ع) تفسیر کرده‌اند، اماچند سده بعد مؤلفان تفاسیر روایی متأخر شیعی علاوه بر آوردن روایات یادشده در تفاسیر متقدم، روایاتی درباره اعجاز قرآن را نیز آورده‌اند و گاه درباره ابعاد گوناگون اعجاز قرآن هم اظهارنظر کرده‌اند. این تمایز جدی در رویکرد را با توجه به دو مؤلفۀ عمده یعنی ریشه‌های تکوین نظریه اعجاز قرآن و همچنین دقت در سیر تحول مباحث کلام شیعه پیش و پس از مکتب عقل‌گرایانه بغداد به عنوان زمینه‌های اثرگذار می‌توان تحلیل کرد.