معاد جسمانی در آیه 99 سوره إسراء: بررسی تطبیقی دیدگاه ملاصدرا و علامه طباطبایی

نویسندگان

1 استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه قم، قم، ایران.

doi
10.22091/ptt.2025.13053.2461
چکیده

قرآن کریم به عنوان مهم ترین منبع دین اسلام، برای معاد و حیات پس از مرگ، اهمیت ویژه ای قائل شده است و بر وقوع مَعاد و کیفیت آن تأکید کرده اند. اکثر اندیشمندان مسلمان معتقدند معاد از منظر قرآن کریم هم روحانی است و هم جسمانی، ولی در کیفیت معاد جسمانی با یکدیگر اختلاف نظر دارند. برخی آیات قرآن را بر معاد جسمانی عنصری و برخی دیگر آن را بر معاد جسمانی مثالی منطبق دانستند. یک از آیاتی که در کیفیت معاد جسمانی محل نظر مفسران قرار گرفته، آیه 99 سوره إسراء است که ملاصدرا از این آیه معاد جسمانی مثالی و علامه طباطبایی از آن معاد جسمانی عنصری را نتیجه گرفته است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آیا تفسیر ملاصدرا از آیه 99 سوره إسراء درست است یا تفسیر علامه طباطبایی؟ این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی به تبیین و بررسی تفسیر ملاصدرا و علامه طباطبایی از این آیه می پردازد و پس از بررسی آنها به این نتیجه خواهد رسید که تفسیر علامه طباطبایی به واقعیت نزدیک‌تر است و تفسیر ملاصدرا نمی تواند تفسیر صحیح از این آیه تلقی شود؛ از این رو، آیه 99 سوره إسراء مفید معاد جسمانی عنصری است.