سنجش و ارزیابی تصویر ذهنی شهروندان از محورهای تاریخی (مطالعه موردی: خیابان ارگ شهر مشهد)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 استادیار گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
doi
10.22034/jgk.2025.423129.1165چکیده
محورهای تاریخی شهر، عرضه بروز خاطرات جمعی و حضور شهروندان در قلمرو عمومی شهر هستند. این فضاها باید دارای شرایط درستی باشند که افراد بتوانند همراه با رخداد معنا، دادههای تصویر ذهنی را با هویت مکان پیوند دهند. تصویر ذهنی محورهای تاریخی، نقشهای شناختی یا ذهنی است که فرد از یک محور خاص با بناهای تاریخی دارد. در این مطالعه، مفهوم تصویرسازی ذهنی بهعنوان یک تجربه شبه ادراکی استفاده شد و این موضوع به دلیل شکلگیری تصویر ذهنی محورهای تاریخی از منظر ماهیت تجربهگرایی زیستی است. در طی سالیان گذشته به دلیل تغییر در سبک زندگی، بازنمایی ذهنی نسبت به بسیاری از فضاهای تاریخی در ذهن افراد بسیار کم شده است و گویا در برخی موارد، به فراموشی سپرده شده است. هدف از این مطالعه، سنجش و ارزیابی تصویر ذهنی شهروندان از محورهای تاریخی در خیابان ارگ شهر مشهد است. روش پژوهش حاضر ترکیبی از نوع کیفی-کمی است و نوع پژوهش کاربردی بوده و در تدوین آن از روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده است. گردآوری دادهها با دو روش اسنادی و میدانی (استفاده از پرسشنامه) بوده است. جامعه آماری پژوهش با بهرهگیری از فرمول کوکران، 384 نفر تعیین شد. در تجزیه و تحلیل دادهها از روش آماری نظیر آزمونT، رگرسیون چند متغیره استفاده شده است. بر اساس تحلیل انجامشده، معیار ارزش ذهنی و سلامت روان دارای مطلوبیت مناسب و تأثیرگذار در تصویر ذهنی از محور ارگ هستند و در مقابل هویت و احساس تعلق کمترین میزان تأثیرگذاری را در این امر دارد که این خود یک ضعف اساسی تلقی میشود. همچنین، در بررسی سیر تحول، تصویر ذهنی نشاندهنده آن است که بسیاری از نشانههای عملکردی خیابان همچون باغ ملی، پیادهراه جنت، کتابفروشی ارگ و غیره در طی زمان دچار فرسودگی ذهنی شدهاند و برخی از نشانههای مهم حوزه نیز از ذهن افراد بهطور کامل حذف شده است.
