فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خانه­‌های تاریخی ایران از دیرباز به‌­عنوان بی­‌رقیب­‌ترین اثر معماری سنتی، مبین ارتباطی پرمعنا بین انسان و محیط هستند که در گذشته برای ساکنینشان مملو از حس تعلق مکانی بوده­‌اند، اما متأسفانه نگاه تقلیدی از معماری غربی منجر به کاهش این حس در الگوهای خانه امروزی گشته است. نقطه آغازین این دگرگونی در کشور ایران، دورۀ پهلوی با توجه به تحولات نوین معماری در ساخت­‌و­ساز به‌حساب می­‌آید. بازیابی مفهوم گمشده هویت ایرانی یکی از مهم‌ترین وظایف معماران معاصر است که از اهداف اصلی پژوهش حاضر نیز است. بدین منظور، در ابتدا با هدف تدقیق مفهوم حس مکان، سیر دگرگونی خانه‌ها در گذر دورۀ پهلوی معرفی می­‌گردد. سپس به سنجش عوامل مؤثر بر حس مکان از طریق مطالعه‌ای مقایسه­‌ای در گونه‌­های خانه شهر مشهد پرداخته می­‌شود. پژوهش حاضر از نوع ترکیبی در بستری پیمایشی است. ابتدا با استفاده از تکنیک MAUT، جامعه آماری انتخاب می­‌گردد. سپس به کمک راهبرد پژوهش­‌روایتی و تحلیل محتوای کیفی MAXQDA، به استخراج مؤلفات مؤثر بر حس مکان ساکنین پرداخته می­‌شود و با بهره­‌گیری از تحلیل کیفی دلفی و آنتروپی شانون، مدل نهایی پژوهش تدوین می­‌گردد تا در انتها با روش کمی معادلات ساختاری SMART PLS روابط بین متغیرها برازش ­شوند. یافته‌­ها نشان می­‌دهند که حس مکان ساکنین با سیر تکاملی گونه‌­ها در طول زمان رابطه­‌ای منفی دارد. ابعاد ادراکی-شناختی و محیطی-کالبدی به ترتیب با ضریب تأثیر 340/8 و 090/8 حائز اهمیت هستند که مؤلفه زیبایی و ادراک­‌تنانه با درجه اهمیت 794/7 و 562/6 به‌واسطه حرکت، زمان و چرخش فضایی در ترکیب با فضای سبز، می­‌توانند مؤثر واقع گردند.