فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف از این مطالعه بررسی دقیق گنبدخانۀ سلجوقی مسجد جامع مرند می‌باشد. این مسجد عمدتاً به‌دلیل دارا بودن محراب ایلخانی آن شناخته شده است. گنبدخانه بخشی از یک بنای بزرگ‌تر می‌باشد که در دوره‌های مختلف گسترش یافته است. این مسجد به‌وسیلۀ محققین قبلی که عمدتاً بر این محراب تمرکز نمودند، بررسی شده است. «ساره»، «پوپ»، «سیرو» و «ویلبر» از پژوهشگران شناخته شدۀ معماری ایران هستند که مطالعات خود را درمورد این مسجد منتشر کرده‌اند. «رابرت هیلن براند: در مطالعات مفصل خود مسجد مرند را به همراه سایر بناهای گنبددار شمال‌غرب ایران را جزو « شیوۀ قزوین» دسته‌بندی می‌کند. تاکنون به‌جز شباهت‌های معماری هیچ مدرک محکمی تاریخ سلجوقی مسجد جامع مرند را تأیید نکرده است. این پژوهش نخست به معرفی مسجد می‌پردازد و سپس ویژگی‌های معماری گنبدخانۀ آن را بررسی می‌کند. این گنبدخانه بخشی از یک ساختمان مستطیل‌شکل است که در بخش تاریخی شهر قرار دارد. این ساختمان در دوره‌های مختلف تاریخی توسعه و تغییر یافته است. این ساختمان فاقد حیاط و یا یک ورودی تاریخی است. باوجود تخریب گنبد، گنبدخانه هنوز ویژگی‌های اولیه معماری خود را حفظ کرده است. این خصوصیات اصلی عبارتنداز: گنبدخانۀ مربع‌شکل، منطقۀ انتقال نیروی شاخصی که با سایر نمونه‌های سلجوقی تفاوت دارد و نیز کتیبه‌ای گچ‌بری شده که به دور گنبدخانه است از خصوصیات بارز این بنا می‌باشد. تکمیل خوانش کتیبه‌های محراب در حد امکان و بر پایۀ اطلاعات موجود از دیگر اهداف این مطالعه است. بررسی کتیبۀ گنبدخانه مورد غفلت پژوهشگران قبلی واقع شده است. اطلاعات جدیدی که در جریان حفاظت و مرمت این کتیه به‌دست آمد تاریخ مسجد را روشن و ساخت آن را در دورۀ سلجوقی تأیید نمود. به‌علاوه، در این پژوهش برخی از طرح‌های منتشر نشده از این بنا ارائه می‌گردد.