فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کرامت انسانی به‌مثابه یکی از بنیادی‌ترین مباحث فلسفی و الهیاتی قرآن کریم، همواره محور تحولات معرفتی در اندیشه اسلامی و مطالعات تفسیری بوده است. پژوهش حاضر با رهیافتی تطبیقی بر آن است تا ضمن بازشناسی و تحلیل نظام‌مند اصول کرامت انسانی در قرآن، تفاوت‌ها و مشترکات رویکردهای دو مفسر برجسته معاصر ــ سید عبدالحسین طیب و سید قطب ــ را به روشنی واکاوی کند. بر این اساس، مسئله اصلی تحقیق، تبیین چیستی و حدود اصول کرامت انسانی و چگونگی انعکاس آن‌ها در تفاسیر منتخب است. بر پایه تحلیل متون تفسیری «اطیب البیان» و «فی ظلال القرآن»، هشت اصل بنیادین در حوزه کرامت انسانی شناسایی شده که هر یک مبتنی بر فهمی عمیق از ساختار معنایی قرآن و مقاصد تربیتی آن است؛ اصولی نظیر تعقل و تفکر، تدریج، برابری، آزادی انتخاب، تناسب و اعتدال، هدفمندی، فطرت‌گرایی و پویایی. یافته‌های پژوهش حکایت از آن دارد که طیب با ابتنا بر سنت روایی و تاکید بر فهم اجتماعی ـ تربیتی آیات، کرامت انسانی را در چارچوب آموزه‌های اهل‌بیت(ع) و با رویکرد انسجام‌بخش به ساختار جامعه تفسیر می‌کند؛ در حالی که سید قطب، با اتخاذ نگرشی اصلاح‌گرایانه و تاکید بر ابعاد حرکت‌آفرین و تمدن‌ساز قرآن، بر نقش بنیادین اندیشه و آزادی اراده فردی در تحقق کرامت انسانی پای می‌فشرد.