فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جاپای بوم‌شناختی نشان‌دهنده میزان مصرف منابع طبیعی و خدمات موردنیاز انسان است و برابر با مقدار زمین یا آب لازم برای تأمین نیازهای مصرفی جامعه و جذب پسماندهای تولیدی آن‌ها می‌باشد. در این پژوهش، از روش‌های جاپای بوم‌شناختی و نرم‌افزار GIS برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و ارزیابی پایداری استفاده‌شده است. جاپای بوم‌شناختی و ظرفیت زیستی شهر تهران با بهره‌گیری ازاین‌روش کمی و ارزیابی جاپای بوم‌شناختی و ظرفیت زیستی، از روش توصیفی-تحلیلی و منابع کتابخانه‌ای استفاده‌شده است. تحلیل‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که جاپای بوم‌شناختی تهران معادل 6.12 هکتار و ظرفیت زیستی آن 0.0141 هکتار است. شهر تهران در مقایسه با ظرفیت زیستی و جاپای بوم‌شناختی خود دچار کمبود زیست‌محیطی است و از نظر اکولوژیکی در وضعیت ناپایداری قرار دارد. بررسی ظرفیت زیستی آن با کسری تعادل اکولوژیکی معادل 74,632,890.7 هکتار مواجه است. بر اساس محاسبات انجام‌شده، کلان‌شهر تهران از نظر بوم‌شناختی ناپایدار است و با الگوهای مصرف فعلی، ساکنان آن توانایی تأمین نیازهای خود از طریق تولیدات داخلی را ندارند. میزان مصرف در این شهر از حد اکولوژیکی جهانی فراتر رفته و ظرفیت زیستی قابل‌تحمل محیط، پاسخگوی نیازهای ساکنان نیست. برای مواجهه با مشکل ناپایداری و کاهش جاپای بوم‌شناختی، لازم است که به‌طور جامع و چندجانبه اقداماتی صورت گیرد. این اقدامات شامل مدیریت منابع، کاهش مصرف، بهبود زیرساخت‌های شهری، و افزایش آگاهی عمومی می‌باشند. اجرای این راهکارها به کاهش فشار بر منابع طبیعی، بهبود کیفیت زندگی شهروندان و ایجاد شهری پایدار کمک کند.