فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از دورۀ صفوی، فرهنگ غربی به دنیای سنتی ایرانیان رخنه کرد. توسعه روابط بین ایران و فرنگ، تغییر ساختار قدرت، گرایش‌های متجددانه، ملّی‌گرایانه و نظامی‌گری رضاشاه و غیره، سبب تحولات چشم‌گیری در فضای اجتماعی آن روزگار شد. این تغییرات، عرصۀ معماری خانه‌ها را نیز درنوردید. هدف این تحقیق، شناخت کالبدی خانه‌های خراسان در دورۀ انتقال (اواخر دورۀ قاجار و دورۀ پهلوی اول) است؛ این شناخت بر نظام توده- فضا متمرکز می‌باشد. سؤال اصلی تحقیق این است که ویژگی‌های کالبدی خانه‌های خراسان (از منظر نظام توده- فضا) در دوره انتقال کدام‌اند؟ این تحقیق، یک پژوهش اکتشافی است که به دو روش تاریخی و توصیفی- تحلیلی انجام شده است. داده‌ها نیز با دو شیوۀ اسنادی و میدانی فراهم آمده‌اند. از مجموع بیش از 200 مورد خانۀ تاریخی شناسایی‌شده در استان‌های خراسان، تعداد 35 مورد از خانه‌های مهم مشهد، فریمان، نیشابور، سبزوار، تربت‌حیدریه، بشرویه، فردوس و بیرجند به‌عنوان نمونه برگزیده شده‌اند. تمام نمونه‌ها متعلق به اواخر دورۀ قاجار و دورۀ پهلوی اول هستند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که خانه‌های خراسان در دورۀ انتقال، دارای نظمی متمایل به درون‌گرایی، با تراکم کم، ورودی‌های محدود و دسترسی‌های غیرمستقیم به حیاط خانه می‌باشند. رویدادهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آن روزگار اگرچه سبب بروز تحولاتی در شیوۀ زندگی شده، اما در نواحی شرقی کشور تأثیر چندانی بر کالبد معماری خانه‌ها برجای نگذاشته  و شاید دو عامل مذهب و دور بودن از پایتخت، کالبد معماری خانه‌ها را از تغییر و تحولات عمدۀ اجتماعی که در سطح کشور در حال شکل‌گیری بود، به‌دور نگاه داشته است.