فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دریافت مفهوم فضا در معماریِ زیارتگاه‌ها موضوعی مهم تلقی شده که مستلزم ادراک و دریافت معنای فضا به‌واسطۀ ادراک‌ چندحسی است. بنابراین، نوشتار حاضر در پی تبیین فرایند ادراک چندحسی در تجربۀ زیارت و پاسخ به سؤال «فهم فضا در مکان‌های زیارتی چگونه انجام ‌می‌پذیرد؟»، ترکیبی از تحقیق بنیادی و اکتشافی را به‌صورت کیفی در دو مرحلۀ کاوش نظری و عملی به انجام رسانده است. در کاوش ‌نظری، به‌ روش توصیفی- تحلیلی به جمع‌آوری اطلاعات‌ کتابخانه‌ای پرداخته شده؛ سپس در کاوش ‌عملی به‌صورت اکتشافی و با روش پدیدارشناختی، انجام مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته از زائران حرم حضرت رضا (ع) با سه سؤال محوری تا رسیدن به اشباع نظری، توسط 12 نفر با نمونه‌گیری گلوله برفی ادامه یافت. تحلیل و تفسیر پدیدارشناختی متن مصاحبه‌ها به روش ون‌منن، طبق فرایند تحلیل درونمایه‌ای با الگوی کدگذاری سه‌مرحله‌ای کرسول به‌صورت باز، محوری و گزینشی (غیرخطی)، انجام گردید. به این ‌ترتیب تجربۀ زیارت بیشتر رنگ‌و‌بوی عاطفی دارد و تنها در اجرای آداب مناسک است که معانی در سطوح نمادین قرار دارند. همچنین در تجارب ابتدایی، حواس دیداری به تنهایی کافی نبوده و باید حواس دیگری چون شنیداری یا لامسه به کمک آن بشتابد، مگر اینکه فرد با طرحوارۀ ذهنی از معنای نمادینی در تجربۀ پیشین خود یا دیگران به‌عنوان مرحلۀ بالاتر، بتواند تنها به کمک حواس دیدن، به معنایی از سطح عاطفی برسد. در این میان، حس لامسه به‌عنوان بیشترین حواس به‌کار گرفته ‌شده در ادراکات حسی زیارت، پس از قابلیت دیدن و جابجایی بسیار مؤثر است که باید به آن توجه نمود.