فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با عنایت به نقش قرائن مکان، زمان و مخاطب در کشف دقیق مراد های خدای متعال از آیات، تاریخ-گذاری سوره‌های قرآن کریم از مهمترین فعالیت‌های قرآن پژوهی است. یکی از سوره‌هایی که در خصوص تاریخ نزول آن اختلاف وجود دارد، سورة فتح است. قرائن موجود در خصوص زمان نزول این سوره، دو دسته‌اند؛ برخی از آنها بر نزول سوره پس از صلح حدیبیه و برخی دیگر بر نزول آن پس از فتح مکه دلالت دارند. یکی از این قرائن که به استناد آن می‌توان در خصوص تاریخ نزول سورة فتح قضاوت نمود، شناخت مصداق «فَتْحاً مُبِیناً» در آیة شریفة «إِنَّا فَتَحْنا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً»(فتح:1) است. تعیین این مصداق، در طول تاریخ تفسیر معرکة الآراء مفسران بوده است. بررسی‌های انجام گرفته در ضمن این مقاله ثابت می‌کند که از میان احتمالات مختلف در خصوص مصداق این فراز شریفه، تنها فتح مکه می‌تواند مصداق آن باشد که بر پایة آن و به استناد سایر قرائن موجود، سورة مبارکه فتح، پس از فتح مکه توسط مسلمانان در سال هشتم هجرت، نازل شده است. رویکرد این پژوهش، قرآن محوری است که بر مبنای آن، محکمات دینی(عقل، قرآن، سنت، تجربه، سیرة عقلاء و متشرعه، ترتیب نزول سوره‌ها و ...) بر محور قرآن‌کریم، داور اندیشه‌ها و عملکردهای دینی است.