فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از آیات قرآن کریم که همواره با خوانش‌های متفاوتی مواجه بوده است آیه‌ی «کلُّ مَنْ عَلیها فَان» می‌باشد.پژوهش حاضر، مهمترین خوانش‌ها را در این باره، به سه دسته تقسیم می‌نماید. مطابق با خوانش نخست که آراء اکثریت مفسران را به خود اختصاص داده است، «فناء» در عبارت شریفه، بر عدم و نابودی دلالت ندارد بلکه مقصود از آن، مرگ به عنوان فرآیند انتقال روح از عالم دنیا به عالم برزخ می‌باشد. در دسته‌ی دوم از خوانش‌ها، «فناء»، ناظر بر نابودی مطلق تمام مخلوقات در برابر حق‌تعالی می‌باشد که آن بیانگر فنای ذاتی ممکنات در برابر واجب الوجود هستی بخش است. و اما بر مبنای سومین خوانش، مقصود از «فناء»، سطحی از شناخت است که به موجب حصول آن، نابودی ماسوی الله و به بیان دیگر حقیقت توحید وجودی درک می‌گردد. در این پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی صورت گرفته، تلاش شده‌است با بهره‌مندی از قرائن تفسیری، به بررسی و ارزیابی دیدگاه‌های مطرح شده پرداخته شود. نتایج بدست آمده حاکی از آنست که بر خلاف خوانش قاطبه‌ی مفسران، «فناء» در عبارت شریفه به معنای مرگ و انتقال روح از نشئه‌ی دنیا به نشئه‌ی آخرت نیست بلکه این واژه می‌تواند در بردارنده‌ی مضمونی همسو با هر یک از خوانش های دوم و سوم ‌باشد که به ترتیب در مقام بیان دیدگاه های «وحدت وجود» و «وحدت شهود» از مبانی عرفان هستند.