از کتابداری تا علم اطلاعات و دانششناسی: تاریخنگاری، زمینههای شکلگیری و سیر تحول عنوان رشته در ایران
نویسندگان
1 دانشیار، علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده روانشناسی و علومتربیتی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
2 دانشیار، علم اطلاعات و داتششناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
3 دانشجوی دکترای علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
doi
چکیده
هدف: هدف اصلی مقالۀ حاضر بررسیِ چگونگیِ تغییرِ عنوان رشته از «کتابداری و اطلاعرسانی» به «علم اطلاعات و دانششناسی» در ایران است. روش: در پژوهش حاضر از روش تحلیلی _ تاریخی استفاده شد. جامعۀ آماری این پژوهش شامل آثار، رخدادها، تلاشها و اقدامهای انجامشده درخصوص تغییر نام رشتۀ کتابداری از آغاز تاکنون است. بههمینمنظور، ابتدا نام رشته بر اساس برنامههای درسی و آموزشی از سال 1344 تاکنون بررسی و طبقهبندی شد. سپس بنیانهای فکری و رویکردهای غالب در شکلگیری عنوان شناسایی و تبیین گردید. همچنین، مجموعه اقدامها و تلاشهای صورتگرفته تا پیش از تغییر عنوان در 23 مهر 1391، که در حقیقت پیشزمینههای تغییر عنوان رشته بهشمار میروند، شناسایی و نقش هر یک مشخص شد. در نهایت، تاریخنگاری و پیشینۀ دو اصطلاح «علم اطلاعات» و «دانششناسی» بر اساس حضور در عنوانهای بروندادها و رخدادهای علمی رشته ترسیم گردید. یافتهها: نتایج این بررسی نشان داد، برنامههای درسی و آموزشی مصوب از آغاز تاکنون حکایت از سه دورۀ زمانی با سهعنوان مجزای «کتابداری»، «کتابداری و اطلاعرسانی»، و «علم اطلاعات و دانششناسی» را دارد که بهترتیب محور اصلی آنها «آموزش فهرستنویسی و ردهبندی»، «توسعۀ خدمات کتابداری و اطلاعرسانی»، و «آموزش فناوری اطلاعات» بوده است. دیگر نتایج این بررسی نشان داد در شکلگیری عنوان جدید رشته سه رویکرد غالب «دانششناسی»، «علم اطلاعات» و « عناوین ترکیبی» نقش داشتهاند که سردستۀ رویکرد اول هوشنگ ابرامی، سردسته دومی عباس حُرّی، و سومی به دلیل تعدد و تنوع فکری و عدم تمرکز بر یک عنوان، فاقد سردسته است. نتیجهگیری: نتایج تحقیق نشان داد عنوان جدید در حقیقت شکل تغییریافته و اصلاحشدۀ عنوان قدیم است. افزون بر این، آثار ذکرشده در این مقاله، کتابشناسی مناسبی برای تحقیقات آینده خواهد بود.
