فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در آیۀ ۴1 سورۀ انفال، موارد مصرف خمس آمده است که سه سهم ازآنِ خدا، رسول و ذی‌القربی و سه سهم نیز ازآن فقیران، یتیمان و درراه‌ماندگان بیان شده است. بررسی تفاسیر متأخر شیعه در بیان منظور از فقیران، یتیمان و درراه‌ماندگان حکایت از اختلاف‌نظر بین مفسران دارد، به‌گونه‌ای که برخی اختصاص نیمی از خمس به نیازمندان بنی‌هاشم را برداشتی نادرست از آیه تلقی نموده که افزون‌بر ایجاد ذهنیت تبعیض نسبت به سایر نیازمندان، با سایر آیات قرآن و برخی از روایات در تضاد است. با توجه به اینکه این اختلاف‌نظر تفسیری می‌تواند تأثیر بسزایی در احکام مرتبط با خمس بگذارد، این پژوهش برآن است تا با تطبیق نظرات دو مفسر متأخر، طباطبایی و صادقی تهرانی، استدلال آنان را ارزیابی کند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که استدلال‌های طباطبایی در استناد به آیۀ ۵ احزاب در اثبات نسب سادات، و روایات «اوساخ» در اثبات اختصاص خمس به سادات برای حفظ کرامت ایشان فاقد استواری لازم بوده و استدلال‌های صادقی تهرانی در اثبات عدم اختصاص فقیران، یتیمان و در راه ماندگان به سادات از استحکام بیشتری برخوردار است.