بررسی یک نسخه چاپ سنگی ناشناخته درباره شورش نان در مشهدِ دورۀ قاجار

نویسندگان

1 مدیر مرکز نسخ خطی آستان قدس رضوی، مشهد، ایران

doi
10.22034/jgk.2024.418748.1169
چکیده

مسئله نان و کمبود آن یکی از عوامل اصلی شورش در عهد ناصری و مظفری است. مشهد ازجمله شهرهایی بوده که دو بار (1321ق و 1324ق)، در آن شورش نان رخ داده است. در این پژوهش به بررسی نسخه‌ای منظوم درباره بلوای نان در مشهد به نام شورش خلق و غیرت ناموس غیرتیه (1321ق) پرداخته می‌شود. در ابتدا سابقه بلوای نان در دوره قاجار موردبررسی قرار می‌گیرد و در ادامه محتوای متن نسخه معرفی، نقد و بررسی و توضیحات لازم با توجه به منابع دیگر داده خواهد شد. این پژوهش شامل سه سؤال اصلی است. مشخصات نسخه‌شناسی اثر موردنظر، مهم‌ترین مؤلفه‌های مؤثر بر شورش نان در دوره قاجار و ارزش‌های اطلاعاتی نسخه مورد معرفی چیست؟ روش پژوهش کتابخانه‌ای و نسخه موردنظر از لحاظ نسخه‌شناسی و نسخه‌پژوهی موردبررسی قرار می‌گیرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این کتابچه تنها نسخه منظوم درباره شورش نان در ایران است. برخی از اطلاعات آن درباره بلوای نان در مشهد در دیگر منابع این دوره نیامده و حاوی برخی اطلاعات جدید درباره نحوه شکل‌گیری و گسترش اعتراض، دست‌اندرکاران و نتایج آن است که باعث می‌شود زوایای مختلف این واقعه بهتر قابل‌ بررسی باشد.