پروژه باستانشناسی پیش از تاریخ شرق ایران؛ کاوش محوطه پیش از تاریخی کله کوب آیسک، استان خراسان جنوبی (فصل سوم، ۱۴۰۱)
نویسندگان
1 مؤسسه تحقیقاتی ملی توکیو برای امور فرهنگی، ژاپن
2 استادیار، گروه باستانشناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران
doi
10.22034/jgk.2023.403121.1129چکیده
با گذشت بیش از صدسال از شروع کاوشها و مطالعات باستانشناسی در ایران، به دلایل مختلف، مناطق شرقی کمتر یا اصلاً موردتوجه باستانشناسان قرار نگرفته و انتشارات بسیار محدودی از فعالیتهای باستانشناسی در این بخش از ایران وجود دارد. محوطه باستانی کلهکوب آیسک، یکی از محدود محوطههای پیش از تاریخی استان خراسان جنوبی و در کل شرق ایران است که دارای نهشتههای فرهنگی کافی بهمنظور ارائه گاهنگاری و شناخت توالی فرهنگی پیش از تاریخ این منطقه است. کاوشهای صورت گرفته در این محوطه منجر به شناسایی فرهنگهای پیش از تاریخی ناشناختهای در منطقه شد. شاخصترین دستاورد کاوش در این محوطه، شناسایی فرهنگهای هزاره چهارم پیش از میلاد با خاستگاه جنوب غربی و بینالنهرینی است که شواهد آن بسیار دور از مرکز در این محوطه به دست میآیند. این شواهد فرهنگی که میتوان آنها را همافق با فرهنگ شوش II یا اوروک جدید دانست، شامل انواع سفالهای شاخص این دوره از قبیل سفالهای لبه واریخته، سینیهای خشن نوع بانشی، ظروف لولهدار و خمرههای دسته دماغی، سفالهای منقوش و سفالهای چرخساز ظریفی هستند که در نواحی جنوب غربی، غربی، شمال غربی، جنوب شرق و فلات مرکزی ایران شناخته شده هستند، اما در شرق ایران برای نخستینبار شناسایی و معرفی میگردند. در فصل سوم کاوش محوطه کلهکوب، کاوش بر روی بقایای معماری خشتی متمرکز بود که در ۱۳۹۸ش در ترانشه E در مرکز محوطه شناسایی شده بود. کاوشهای گسترده در این محل منجر به شناسایی بقایای معماری متعلق به هزاره پنجم پیش از میلاد و دوره مسسنگی شد. معماری راستگوشه خشتی با این قدمت برای نخستینبار معرفی میگردد. در این فصل از پژوهش در محوطه کلهکوب، چهار فاز معماری مختلف شناسایی شد.
