فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از آغاز شکل‌گیری حرم امام رضا(ع)، یکی از مهم‌ترین امور مربوط به حرم، تأمین نور و روشنایی آن است. به‌واسطۀ قداست و اهمیت حرم، صاحبان قدرت، متولیان و شیفتگان اهل‌بیت، همواره توجه ویژه‌ای به وسایل روشنایی حرم داشتند. بر این اساس، با پیشرفت‌هایی که در نحوۀ تأمین روشنایی روی می‌داد، وسایل روشنایی حرم نیز تغییر می‌یافت. یکی از مهم‌ترینِ این تغییرات جایگزینی الکتریسیته با منابع روشنایی متداول در گذشته بود. چراغ‌برق نخستین‌بار در دورۀ مظفرالدین‌شاه از اروپا برای آستان قدس رضوی تهیه شد. استفاده از نیروی برق در تأمین روشنایی حرم آنچنان مفید بود که مخالفت‌های متعدد، هیچ‌گاه نتوانست در استفاده از نیروی برق مانعی جدی ایجاد کند. از این‌رو، متولیان حرم در ادوار مختلف به‌منظور تقویت هرچه بیشتر نیروی برق حرم و تجهیزات آن، اقدام کردند. این روند در دورۀ پهلوی با توجه به توسعۀ عمرانی حرم و نیاز به تأمین منابع روشنایی بیشتر، افزایش چشمگیری یافت. پژوهش حاضر با استفاده از منابع و اسناد تاریخی بر آن است تا به این سؤال اصلی پاسخ دهد که سیر تاریخی شکل‌گیری کارخانۀ چراغ‌برق آستان قدس رضوی به چه صورت بوده است؟ هدف این پژوهش بررسی سیر ایجاد تشکیلات کارخانۀ چراغ‌برق و تأثیرات آن بر نحوۀ مدیریت حرم و ارتقای سطح خدمات به زائران است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ورود ماشین‌های چراغ‌برق به آستان قدس رضوی با موانع و واکنش‌های گوناگونی همراه بود. در این بین باوجود برخی موانع، با ورود نیروی برق به حرم، اقدامات جدیدی برای ارتقای نحوۀ مدیریت حرم و ارائۀ خدمات بهتر به زائران انجام پذیرفت. روش تحقیق در پژوهش حاضر، کتابخانه‌ای و تطبیق و تحلیل منابع، به‌ویژه منابع اسنادی، است.