مطالعۀ تطبیقی نظریۀ سهروردی با نور در قرآن

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، پژوهشکدۀ مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن کریم، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 استادیار، پژوهشکدۀ مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن کریم، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

3 دانشجوی کارشناسی ارشد، پژوهشکدۀ مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن کریم، دانشگاه شهید بهشتی، تهران،

doi
10.22091/ptt.2025.11738.2399
چکیده

این پژوهش با هدف تطبیق نظریۀ سهروردی با نور در قرآن انجام شده است. همچنین به‌دنبال ارائۀ چارچوبی نوین برای تطبیق نظریات فلسفی با قرآن است. برای دستیابی به این هدف، یک فرایند چهارمرحله‌ای اجرا شد. در گام اول، با رجوع به آثار سهروردی، دستاورد حکمت اشراق در قالب یک گزارۀ مبنایی و اساسی تعیین شد. در گام دوم، ضمن مطالعۀ پیشینۀ موضوع، نحوۀ بهره‌برداری سهروردی از مصادیق نور در قرآن بررسی شد. در مرحلۀ سوم، گزارۀ منتخب و آیات متناظر با آن بررسی و تحلیل شد. مرحلۀ آخر با تطبیق و تحلیل گزارۀ منتخب با شبکۀ مفهومی «نور» در قرآن به سرانجام رسید. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که نخست، سهروردی بنیان مکتب اشراقی خود را براساس قرآن طراحی نکرده، ولی ادبیات این نظریه وامدار قرآن بوده؛ ازاین‌رو از آیات قرآن به‌صورت ذوقی، تلمیح و استشهاد بسیار بهره برده است. دوم، در قرآن واژۀ «وجود» به خداوند اطلاق نشده و قرآن نقشی ویژه برای صفت نور در میان سایر صفات الهی رقم زده است؛ بنابراین می‌توان نور بودن خداوند برای آسمان‌ها و زمین، یعنی کل گیتی، را با تعبیر «نورالانوار» سهروردی تطبیق داد.