فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اسناد به‌عنوان یکی از مهم‌ترین منابع پژوهشی، از اهمیت و ارزش فراوانی در تحقیقات یک دوره تاریخی برخوردار هستند و در مواردی تنها شواهد حکایت‌کننده از تغییر و تحولات یک جامعه انسانی محسوب می‌شوند. هدف این پژوهش، طرح مباحث جدید در حوزه ساختارشناسی کتابچه‌های نظامی دوره قاجار است که بر اساس حوزه‌های مختلف جغرافیایی، ازجمله ایالت خراسان تنظیم شده‌اند. پژوهش حاضر از نوع آرشیوی تحلیلی است که با بررسی ده هزار برگ از اسناد نظامی مرکز اسناد آستان قدس رضوی که محدوده 1292-1268ق را در بر می‌گیرد، سعی دارد تا با طرح مسئله در رابطه با انواع کتابچه‌های نظامی، محتوا و شیوه تنظیم آن‌ها به پرسش‌های این پژوهش، پاسخ دهد. پیشینه پژوهش نشان می‌دهد که تاکنون در این رابطه، پژوهشی صورت نگرفته است. اهمیت این کتابچه‌ها از آن جهت است که با بررسی آن‌ها می‌توان اطلاعات جامع و نوینی در رابطه با نظام دیوانی و تشکیلات نظامی ایران عصر قاجاریه به دست آورد. یافته‌ها نشان می‌دهد که کتابچه‌های نظامی دوره قاجاریه دارای انواع مختلفی همچون کتابچه‌های دستورالعمل، کتابچه‌های پرداخت مواجب، صورت جمع و خرج، سررشته توجیهات و مقررات، صورت‌حساب ولایات، صورت نفرات و بنیچه‌بندی بوده است که بر اساس اصول دیوانی و اسلوب سیاق و سیاق‌نویسی تهیه می‌شدند.