فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

براساس آیهٔ 30 سورۀ بقره، خداوند خلیفه‌ای را در زمین قرار داده است، اما مفسران دربارۀ کیستی خلیفه و مستخلف‌عنه اختلاف‌نظر دارند. این مقاله، با روش تفسیر تطبیقی، نظر و ادلۀ تفسیری علامه طباطبایی و صادقی تهرانی را دراین‌باره بررسی و میان آنها داوری می‌کند. یافته‌های پژوهش حاکی است که این دو مفسر در مورد کیستی خلیفه هم‌نظرند و خلیفه را نوع انسان می‌دانند و به آیاتی از قرآن (اعراف: 69، یونس: 1۴، نمل: 62) برای عمومیت خلافت استناد می‌کنند که قابل‌دفاع به نظر نمی‌رسد؛ اما سیاق امتنانی آیۀ 29 بقره، به قرینۀ مقابلۀ «من یفسد» با «نحن نسبح» و آیۀ 11 سورۀ اعراف دربارۀ سجده فرشتگان بر جانشینی نوع انسان از خدا دلالت دارد. طباطبایی با بیان دو دلیل مستخلف‌عنه در آیه را خداوند متعال می‌داند، اما نظر صادقی تهرانی دلالت آیه بر خلافت انسان از غیر خداست و پنج دلیل دراین‌باره اقامه می‌کند که، برخلاف ادلۀ متقن طباطبایی، همگی مخدوش است. در نهایت، دیدگاه طباطبایی در این موضوع متقن و اکثر استدلال‌های وی تمام است.