فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خیابان مشهد (شامل دو پارۀ بالاخیابان و پایین‌خیابان) یکی از کهن‌ترین خیابان‌های شهری ایران است که از روزگار صفویان و در پی اقدامات شاه عباس در شهر مشهد پدید آمد. این خیابان در سال‌های پس از روزگار صفویان به مرور تغییراتی را از سر گذراند؛ اما از پی تلاش برای مدرن‌سازی شهرها و همخوان کردن آنها با نیازهای عصر جدید در دورۀ پهلوی اول بود که روند دگرگونی این خیابان شتاب بیشتری یافت و بسیاری از کیفیات تاریخی آن از دست رفت. مقالۀ حاضر تلاشی است برای بازنمایی مسیر دگرگونی کالبدی خیابان مشهد در دورۀ پهلوی اول. این تحقیق در شمار تحقیق‌های تاریخی و مهمترین منبع آن اسناد تاریخی و منابع مکتوب است؛ از این رو این تحقیق با ترکیب روش‌های توصیفی و تفسیری ذیل راهبرد تاریخی سامان یافته است. همچنین ابزار اصلی‌ در این تحقیق سندپژوهی و مطالعۀ کتابخانه‌ای است. این تحقیق نشان می‌دهد که تحولات کالبدی خیابان مشهد در دورۀ پهلوی اول قابل تقسیم به برهه‌هایی زمانی و قلمروهایی مکانی است. در نیمۀ نخست پهلوی اول شتاب نوسازی کالبدی زیاد و گسترۀ آن وسیع، اما کمابیش به همان شیوۀ گذشته بود؛ اما در نیمۀ دوم با تثبیت صورت عمومی جداره‌های خیابان شاهد نوسازی خیابان با مصالح و روش‌های روزآمد هستیم. در برهۀ نخست برنامۀ نوسازی ثلث شرقی بالاخیابان همگام با پایین‌خیابان پیش می‌رفت؛ اما در برهۀ دوم سرعت توسعۀ ثلث شرقی و میانی بالاخیابان فزونی یافت. ثلث غربی بالاخیابان نیز که بیش‌ترین فاصله را از حرم رضوی و مرکز شهر داشت، در آخر صف تحولات کالبدی ایستاد.