تپه قزانچی، سکونتگاهی از اوایل نوسنگی تا عصر مفرغ در دشت کرمانشاه
نویسندگان
1 آزمایشگاه بیوباستانشناسی، آزمایشگاه مرکزی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 بخش پارینهسنگی، موزه ملی ایران، تهران، ایران.
3 آزمایشگاه باستانجانورشناسی و باستانگیاهشناسی، جوامع، عملکردهای سنتی و محیط زیست در موزۀ ملی تاریخ طبیعی پاریس و مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه، پاریس، فرانسه
4 بخش زمینباستانشناسی، گروه تاریخ و باستانشناسی، دانشگاه قبرس، نیکوزیا، قبرس.
5 کارشناسی باستانشناسی، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران.
6 آزمایشگاه بیوباستانشناسی، آزمایشگاه مرکزی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
7 آزمایشگاه بیوباستانشناسی، آزمایشگاه مرکزی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
8 آزمایشگاه باستانجانورشناسی و باستانگیاهشناسی، جوامع، عملکردهای سنتی و محیط زیست در موزۀ ملی تاریخ طبیعی پاریس و مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه، پاریس، فرانسه
9 مؤسسه بومشناسی و دیرین بومشناسی مدیترانهای اکس مارسی، مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه، اکس-آن-پرووانس، فرانسه.
10 استاد گروه علوم خاک، دانشکدۀ مهندسی آب و خاک، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران.
11 کارشناسی باستانشناسی، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران.
12 آزمایشگاه بیوباستانشناسی، آزمایشگاه مرکزی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22084/nb.2021.25051.2394چکیده
دانستههای موجود از محوطههای اوایل نوسنگی و فرآیند نوسنگیشدن در شرق هلال حاصلخیزی باوجود بازنگری در کاوشهای گذشته همچنان با پرسشهای زیادی مواجه است. محوطۀ قزانچی در شمالغرب کرمانشاه و در ارتفاع 1323 متری بالاتر از سطح دریا، کنار رودخانۀ رازآور، بهدلیل وجود نهشتههای متوالی دورۀ نوسنگی انتخاب شد. از اهداف مهم این پروژه، مستندسازی دقیق یافتههای زیستباستانشناختی برای روشن ساختن ویژگیهای فرهنگ مادی جوامع اولیۀ نوسنگی، الگوهای سکونتی، معیشت و زیستمحیط پیرامون محوطه بود. فرضیۀ وجود استقرارهای نوسنگی بدونسفال در این بخش از زاگرس با توجه به محوطههایی مانند گنجدره و شیخیآباد نیازمند بررسی در تپه قزانچی بود. همچنین آسیبهای زیادی که بر اثر فعالیت کشاورزی در ۵۰ سال گذشته به تپه وارد شده سبب ایجاد دیوارهای بهطول حدود 100 متر از توالی فرهنگی هولوسن و پدیدارشدن نهشتههای باستانی بر ضرورت انجام عملیات کاوش و نجاتبخشی و مطالعۀ این محوطه میافزود. تپه قزانچی در زمستان 1397 با هدف شناسایی دقیق توالی دورهای و تعیین عرصه و حریم گمانهزنی و کاوش شد و وسعت عرصۀ محوطه حدود دو هکتار تخمین زده میشود. عملیات لایهنگاری در برش دیوارۀ شمالی در سه ترانشه انجام شد. در نتیجۀ لایهنگاری و گاهنگاری نسبی و مطلق معلوم شد که لایههای فوقانی محوطه به دورۀ مفرغ میانی و مسوسنگ جدید و لایههای تحتانی به دورۀ نوسنگی بیسفال تعلق دارد. نتایج بررسیهای باستانگیاهشناسی، باستانجانورشناسی، ریزریختشناسی خاک و دیرین اقلیمشناسی، نشان از وجود محیط مرطوب پیرامون محوطه طی دورۀ هولوسن دارند. تپه قزانچی طی دورۀ مفرغ میانی با مراحل فوقانی چقاماران و مرحلۀ سوم گودینتپه و در دورۀ مسوسنگ با چقاماران و مراحل میانه و متأخر سیاهبید و مرحلۀ نهم گودینتپه در منطقۀ زاگرسمرکزی همزمان بوده است. در دورۀ نوسنگی بیسفال نیز با محوطههایی نظیر: شیخیآباد، چیاسبزشرقی، کلک اسدمراد و چغاگلان، تقریباً همزمان بوده و جزو نخستین سکونتگاههای اوایل هولوسن در شرق هلال حاصلخیزی محسوب میشود.
