فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بی‌تردید، چغامیش دارای بیشترین توالی شناخته شده در ادوار پیش‌ازتاریخی شوشان است، اما دانسته‌های فعلی ما حکایت از آن دارد که این محوطه در فاصلۀ زمانی پایان شوشان میانۀ متأخر تا مرحلۀ شوشان جدید یا متروک شده یا به یک آبادی کم اهمیت تبدیل شده بوده است. در این‌میان، کشف بقایای ساختمان حریق‌زدۀ چغامیش باعث شده است که برخی آن را دلیلی بر زوال چغامیش بدانند. ارزیابی مدارک موجود، اعم‌از مدارک به‌دست آمده از چغامیش و مدارکی که به لطف پژوهش‌های متنوع در دهه‌های اخیر از دیگر نواحی و محوطه‌ها مستند شده‌اند، نشان می‌دهد که انگارۀ افول چغامیش در این بازۀ زمانی نمی‌تواند به تمامی درست باشد. در اینجا ابتدا به یکی از شواهد معروف «ساختمان حریق‌زده» می‌پردازیم. رایج‌ترین تحلیل ارائه شده حاکی از آن است که ساختمانی که ازنظر ابعاد و کیفیت در زمرۀ ساختمان‌های معمولی نیست، در رویارویی خصمانه‌ای با جمعیت کوچ‌گران هدف قرار گرفته و به آتش کشیده شد. از آنجایی‌که برخی شروع افول چغامیش را آتش‌سوزی بزرگ در ساختمان متعلق به مرحلۀ شوشان میانۀ متأخر دانسته‌اند، منطقی است بدانیم که ساختمان مذکور دارای چه ویژگی‌هایی است و آیا شواهد ارائه شده دلالت بر اهمیت آن دارد یا خیر؟ براساس شواهد به‌دست آمده از نهشته‌های موجود در آن ساختمان، آیا می‌توان آن را یک ساختمان یا بنای یادمانی دانست؟ بنابراین، با توجه به شواهد باستان‌شناسی موجود، فرض شود که در این‌میان، بیشتر «استنباط» پژوهشگران در پدید آمدن تفسیری ذهنی از افول چغامیش دخیل بوده‌ است؛ در غیر این‌صورت، گمان می‌شود انگارۀ افول چغامیش، اگر البته چنین چیزی صادق باشد، دلایل مختلفی می‌تواند داشته باشد. پیکره‌بندی جدید زیستگاهی در منطقه که با شیوه‌های جدید سیاسی اقتصادی و به‌ویژه آئینی قوام‌یافته، ممکن است باعث‌شده باشد که چغامیش همانند سابق رونق نداشته و از همتایان خود جامانده باشد.