فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گلپایگان، نام سرزمینی است در شمال‌غربی استان اصفهان که تقریباً در مرکز ایران واقع شده است. رودخانۀ گلپایگان به‌عنوان عاملی مهم در شکل‌گیری فرهنگ‌های باستانی در این منطقه محسوب می‌شود. محوطه‌های باستانی (چغاحسن و لُهرامش) نشان می‌دهد که حداقل از هزار‌ پنجم پیش‌ازمیلاد این منطقه زیستگاه گروه‌های انسانی بوده است و هم‌چنین وجود تعداد بسیار زیادی نقش کند (سنگ‌نگاره) که طی دوره‌های گوناگون، برروی صخره‌هایی از جنس سنگ شیست ایجاد شده‌اند؛ در سراسر این حوزه، نشانی از تمدنی کهن در این منطقه دارد. ازنظر موضوعی نقش‌مایه‌های این صخره‌ها شامل نقوش: حیوانی، انسانی، گیاهی، نمادین، ابزارها، خطوط و... است. در این‌میان نقوش حیوانی دارای بیشترین فراوانی است و در بین نقش‌های حیوانی نقش بزکوهی بیش از همۀ نقوش تکرار شده است. یکی از نقش‌های کمیاب حیوانی در این‌میان، نقش گاو است که در دو حالت مختلف که ظاهراً نشانی از اهلی بودن و وحشی بودن است، تصویر شده‌اند. نشانه‌های استفاده از نیروی این حیوان در حالت اهلی و در امر کشاورزی با نقش‌مایه‌های گاوآهن نیز قابل بررسی است. در این پژوهش به بررسی و تحلیل محتوای این نقش با تکیه‌بر آثار شناسایی شده در این حوزۀ جغرافیایی و بررسی تاریخی نشانه‌های زیست این حیوان در فلات ایران و مقایسۀ این نقش برروی سنگ‌نگاره‌های دیگر مناطق ایران و سایر هنرهای تزئینی پیش‌ازتاریخ ایران، پرداخته شده است. در پایان براساس نوع نقوش گاو سعی شده است به یکی از پرسش‌های این پژوهش که با تکیه بر نقش‌های گوناگون گاو، می‌توان به گاهنگاری نسبی چنین نقوشی دست‌یافت، پاسخ داده شود. براساس این نقوش این نتیجه حاصل شد که آغاز دورۀ مس‌وسنگ می‌تواند مرز بین دو گاهنگاری نقوش گاو وحشی و اهلی باشد؛ یعنی کمترین گاهنگاری نقوش گاوهای وحشی و بیشترین گاهنگاری برای نقوش گاوهای اهلی احتمالاً آغاز دورۀ مس‌وسنگ است؛ هم‌چنین کمترین گاهنگاری برای برخی از نقوش گاوهای اهلی نیز دوران تاریخی و اوایل دوران اسلامی است. دیگر پرسش این پژوهش، چگونگی ویژگی‌های سبکی و گونه‌شناسی نقش گاو است که در حالت کلی این نقوش هم به سبک واقع‌گرایانه و هم به سبک تجریدی به‌نمایش درآمده‌اند و دو گونه گاو کوهان‌دار و بدون کوهان با شباهت‌هایی به گونۀ گاو نژاد گلپایگانی شناسایی گردید.