بررسی تطبیقی مصاحف قرآنی مکاتب شیراز و هرات در دوره‌های تیموری و صفوی

نویسندگان

1 کارشناس و امور ارزشیابی نسخ خطی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی

2 عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

3 عضو هیات علمی پژوهشی و مشاور علمی رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی

4 عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال

doi
10.22034/jgk.2023.334012.1038
چکیده

مکتب‌های هنری ایرانی در دوره‌های مختلف تاریخی، ظهور و بروزشان بیشتر در نسخه‌‌های خطی به ویژه قرآ‌ن‌ها بوده است. در این پژوهش با هدف شناسایی ویژگی‌ها و تمایز مصاحف مکاتب شیراز و هرات دوره‌های تیموری و صفوی انجام گرفته و جامع آماری آن، ده قرآن دوره تیموری مکاتب هرات و شیراز و ده قرآن دوره صفوی، مکاتب هرات و شیراز است که به صورت هدفمند از میان مصاحف آستان قدس رضوی انتخاب شده‌اند. این پژوهش از نظر هدف توسعه‌ای و به روش توصیفی-تطبیقی و شیوه جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌‌‌ای است. سوال اصلی این پژوهش، شناسایی مصاحف مکاتب شیراز و هرات دوره های تیموری و صفوی از طریق کدام ویژگی‌های نسخه‌‌شناسی امکان پذیر است؟ که از نتایج پژوهش می‌توان به؛ 1) قالب طرح لوح فاتحه الکتاب، در مکتب هرات به طرح کتیبه مزدوج و در مکتب شیراز به طرح لچک و ترنج است.2) سرسوره‌ها در مکتب هرات به خط کوفی تزیینی و در مکتب شیراز به خط رقاع است.3) دعاهای اوراق بدرقه شامل افتتاح، ختم قرآن و فالنامه در مصاحف مکتب هرات و همچنین شیراز دوره تیموری اجرا نشده در حالیکه در مصاحف مکتب شیراز دوره صفوی اجرا شده است.4) نشان خمس و عشر در مکتب هرات به شکل دایره با کتیبه کوفی است و در مکتب شیراز نشان خمس به شکل بادامی و عشر به شکل دایره بدون کتیبه کوفی ترسیم شده است.5) در مکتب هرات گره‌بندی جداول پرکار و دارای تنوع طرح است و در مکتب شیراز بدون گره‌‌بندی و جداول ساده است.

کلیدواژه‌ها